Перейти к содержимому
Екпiн
Екпiн

Екпiн

451 постов4 подписчика

Дарынды жастар мен замандастарымыздың өмірлік тәжірибесі, мақсаттары, ойы, ұстанған қағидалары жайында сөз етеді. Фоторепортаж, шолу, тарихи маңыздылығы бар материалдармен бөліседі.

«Астана Опера» театрына фото шолу

Айжан Байтанова

журналист

Бүгін «Астана Опера» театрының әлемдік тұсаукесері өтеді. Осыған орай «Екпін» театрға жасалған фото шолуды ұсынып отыр.

Театр ғимараты палладиандық, неоклассикалық сәулет стильдерінде салынған.

Астана қаласының Тұран көшесінде орналасқан театрды салуға бірнеше мемлекет қатысты. Германия сахна монтажын жасаса, Италия шеберлері акустикасын, құрылыс материалдары мен қабырғадағы көлемді (3D) көркемсурет, Болгария мен отандық мамандар фасадтар үшін жауап берген болатын. Швейцариялық сәулетшілер, құрылысшылармен жұмыс жасады. Жобаның бас мердігері швейцариялық Mabetex болды.

Ғимаратта барлық спектакльдер мен концерттерді жазып алуға мүмкіндік туғызатын студиялық жабдықтау орналасқан, теардың жеке спутник стансасы бар.

Едендегі паркет, қабырғалардағы шие ағашынан жасалған панельдер, креслолар мен айналардың барлығы акустикалық тұрғыдан есептеліп орналасқан. Дыбыс толқынын жұтатын немесе шағылыстыратын барлық беттер дыбысты қабылдауға жақсы мүмкіндік береді. Креслолардың еңкею және бұрылу бұрыштары миландық "Ла Скала" театрының үлгісімен жасалған.

Театрдың үлкен мақтаныштарының бірі - зор сахна кеңістігі. Негізгі сахна, арьерсахна және қапталындағы екі қалта көмегімен үзіліссіз спектакльдер циклімен жұмыс жасай алады. Бұл сахна кеңістігінде бірден үш акт қоюға мүмкіндік туғызады.

Сахна механизмін (13 метрге дейінгі тереңдікте орналасқан) неміс мамандары дайындаған, барлық қозғалыстары сандық технологиямен басқарылады.

Көрермен залы 1250 орынға шақталған, оркестр орына 120 оркестрант жайғаса алады.

Театр фойесінде екі үлкен сатының жанында Бурабай мен Шарын каньонының суреттері салынған.

Камералық залдың кіреберісі

Театрда әр қабатқа, тіпті галереяға дейін көтерілетін лифтіден бастап, арнайы дәретханаларға дейін мүмкіндігі шектеулі адамдарға барлық жағдай жасалған.

250 адамға шақталған зал камералық музыка концерттерін өткізуге арналған және ауқымды акустикалық мүмкіндіктерге ие. Залдың төбесіндегі бірегей суретті интерьермен жұмыс жасаған итальяндық суретшілер тобы салды.

Камералық залдың төбесіндегі сурет

Театрда 26 репетиция залы бар. Олардың акустикасымен итальяндық мамандар жұмыс жасап, репетиториядағы дыбысталу ерекше таза деңгейге жеткен. Арнайы ағаштан жасалған қабырғалар, тіпті ондағы дыбыс өткізетін саңылаулардың өзі дыбысты бірқалыпты әрі толық естуге мүмкіндік береді.

Театрда алпыстан астам грим бөлмелері бар, олардың 8 - VIP. Грим бөлмесінде музыкалық аспап бар, арнайы акустикалық жүйе қолданылған, қажетінше дайындала беруге болады.

Салтанат Мұратбекова, меццо-сопрано:

- Дайындыққа барлық бос уақыт кетеді, ал концертмейстермен (Салтанат опера концертмейстері Жанар Ахметовамен жұмыс жасайды) күніне бір сағат дайындаламыз. Біз үшін ең бастысы, денсаулыққа мұқият болу керек. Театр әртісі үнемі ізденіс үстінде болады, тәжірибе жинақтайды, курстарға барады, жаңа нәрселерге үйренуге тырысып жүреді. Шет тіліндегі қойылымды барынша беріліп орындау үшін тілді түсіну қажет. Тілді білмесең, сезімің оянбайды.

Салтанат Италияда тәжірибе жинақтап, Россини атындағы опера фестивалінде жеңіске жетіп, Россини операсындағы бас партияны орындауға мүмкіндік алды.

Солистер мен оркестрдің дайындығы

Сәбит Дайыров, контрабас:

- 1974 жылдан бастап музыкамен айналысамын. Вердидің басқа да шығармаларын көп орындадым. Мысалы, "Отеллода" контрабастың солосы бар, барлық зал тым-тырыс, жалғыз өзің ойнайсың. Осындай сәттерде аса жоғары жауапкершілікті сезінесің. Ал "Аттила" операсындағы партиям мен үшін күрделі емес. Солистер дайындығы бөлек жүреді, біз бөлек дайындаламыз, содан кейін бірге дайындығымыз бар. Пицци секілді әлемдік деңгейдегі мамандармен жұмыс жасау кезінде музыкант ретінде көп нәрсе алуға болады.

Айсұлу Байкенова, концертмейстер, скрипка:

- Мектептен бері скрипкада ойнаймын, ал кәсіби тәжірибеме жиырма жыл. "Аттила" спектаклін алғашқы рет ойнағалы жатырмын, бірінші танысуым, алған әсерім керемет. Әлемдік деңгейдегі мамандармен жұмыс жасағанымыз өте құнды тәжірибе. Театрымызда дайындық үшін барлық жағдай жасалған, оркестрмен ғана емес, шағын топтармен немесе жеке дайындалуға да болады.

Айдар Абжаханов, дирижер:

- 1993 жылдан бастап музыкамен, дирижерлікпен айналысамын. Театр ортасында 1997 жылданмын. Түске дейін, таңертең дайындаламыз, қандай опера болмасын, барлығы жеке адамға ғана байланысты, өте индивидуалды. Кейде концерттен кейін де дайындалатын жағдайлар болады, оркестр дайындығында арнайы кесте жоқ, мүмкіндігінше өз шеберлігімізді шыңдай беруге тырысамыз.

Айдар "Аттила" премьерасынан кейін тамшалауға болатын "Ромео мен Джульетта" спектаклінің қоюшысы.

- "Ромео мен Джульеттаны" Бордо операсының бас хореографы, балет көркем жетекшісі Шарль Жюдпен бірге дайындап жатырмыз, ол қоюшы болса, мен дирижермін. Жюд мырза жоғары деңгейдегі маман, - дейді өзі.

- Жақсы деңгейдегі театр жасау оңай емес, бұл тек ғимаратын салумен ғана шектелмейді. Әлемдік театрлар бұл үшін жүз, екі жүз жылдай уақыт жұмсаған, біздің уақытымыз әлдеқайда қысқа. Барлығы оңай емес, бірақ аса күрделі ештеңе жоқ. Ең бастысы - адами фактор, ұжымдағы қарым-қатынастың жақсы болуы, - деп бөліседі Айдар Кенжетайұлы.

"Ромео мен Джульеттаға" балет труппасының дайындығы

«Астана Опера» театрының Әлемдік тұсаукесеріне орай төрт кеш өтеді.

Басты кеш - 2013 жылдың 21 қазаны - Дж. Вердидің «Аттила» операсының тұсаукесері. Қоюшы режиссері, сценографы, костюм жөніндегі суретшісі - әлемге белгілі итальяндық шебер, Францияның Құрметті Легионы Орденінің иегері Пьер Луиджи Пицци. Музыкалық жетекшісі және дирижері – Валерий Гергиев (Мариин театры, Санкт-Петербор).

22 қазанда классикалық музыка жұлдыздарының гала-концерті болса, 24-і күні «Астана Опера» театрының жұлдыздары өнер көрсетеді.

5
7
7517

Тылсым тыныс

Астана қаласы әкімшілігінің қолдауымен 2007 жылы шілде айында Астаналық «Жас көрермендер театры» бой көтерді. Театр алғаш шымылдығын 5 шілдеде Ш.Айтматов, Ә.Кекілбаев, Ж.Құлманбетовтың «Шыңғыс хан» пьесасымен ашты. Театр директоры және көркемдік жетекшісі Қазақстан Жастар Одағының иегері — Ғани Құлжанов. Бас режиссері — Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрқанат Жақыпбай.

2009 жылдың сәуір-мамыр айларында театр ұжымы 55 күн Алматы облысының 12 ауданы мен 36 елді-мекенінде болып, өз өнерімен соңғы он жылда Қазақстан театр өмірінде болмаған гастрольдік рекордты жаңартты. Бүгінде театр репертуарында 19 спектакль бар. Олардың он үші көпшілік көрермендерге арналса, қалған алтауы балаларға арналған қойылымдар. Аталмыш театрдың алтыншы маусымы тағы бір премьерамен толықты.


Үстіміздегі жылы наурыздың 10-14-15 күндері Марк Левидің «Жер мен көктің арасы» атты мелодрамасы көрермен назарына ұсынылған-ды. Аударған Мәдина Матамова, қоюшы режиссер Дәурен Серғазин, суретші Ерлан Тұяқов, хореограф Асан Бороншы. Бұл шығарманың кино өнерінде Голливуд пен Болливудта жарыққа шыққаны жасырын емес. Жас актер Дәурен Серғазин бұл жолы өзін режиссер ретінде байқап көрмек болды. Жалпы еңбегі еш кетпеді, бірақ әттенген-ай деген тұстары да жетерлік. Ашып айтар болсақ, актерлер шеберлігі, ақсап жатқаны көзі қырағы көрерменге бірден байқалды. Спектакльдің сәнін келтіріп, рең беріп тұрған би мен пластика десек артық айтпағанымыз болар. Сөздік қор жұтаң, күнделікті үйреншікті сөздермен шектелген. Театр — рухани байлықтың ордасы, мұнда мәдениет пен өнер деген қос ұғым билік етеді. Театрға келген көрермен өзіне жаңа бір құндылықтың бөлшегін сіңдіріп кеткені абзал. Әсіресе, сөз өнеріне көп көңіл бөлу керек. Сахнада мәтіннен ауытқымай, сөз қайталануларды мейлінше аз қолданған дұрыс болар еді. Кідірулер, тұтығулар да осы көріністен орын алды. Лорэнді кескіндеуші Айым Жүсіпбекова өз кейіпкерін танып үлгермеген. Ішкі сезім иірімдеріне бойламаған, жан күйзелісіне ұшыраған «рух» образын аша білмеді.

Екі әлемнің арасында адасқан тылсым тыныс нағыз тығырыққа тірелген-ді. Өмір үшін күресуден шаршаған шарасыз аруақ. Тәні жерде болса, жаны аспан әлеміне жақындаған. Бойындағы құштарлық оны алға жетелейді.

Оған жалғыз анасының егіліп, көз жасын көлдеткенін көру бара-бара қиынға соғып барады. Актриса осы сезімдер сергелдеңдерін түсіне білмегендей. Дауыс ырғағының бір сарындылығы құлаққа түрпідей тиіп жатты, көніл-күй ерешеліктерін байқау да шынымен қиынға соқты.

Басты рольдердің бірінде Артур бейнесін Дәурен Серғазин кескіндеді. Жас талант иесі бұл жолы өз өнерін толығымен ортаға сала алмады. Оған кедергі режиссер ретінде спектакльдің жүру барысына алаңдағаны ма деп түсіндік. Режиссер ретіндегі алғашқы аяқ алысы жаман емес,«көш жүре түзелер» дегендей аздаған кемшіліктері де бар. Ол жоғарыда айтып өткеніміздей сөзге көңіл бөлмеуі, мәтіннің екінші планға ойысуы. Басты назар биде.

«Театр» деген атауы болған соң сөз өнерін жетімсіретуге болмайды деп білем. Соңғы шешуші көріністе жақсы хабар естігендегі, ауруханадан қызды көргендегі сезімі қай арнада болғанын, аңғару қиынға соқты. Эмоциясын тежеп, көңіл тербелісін көрсете алмады.

Ал Том бейнесін ашқан Жандаулет Батай өз кейіпкерін зерттеп, оған жақындай түсуге ұмтылған. Шынайы образ, сенімді іс-әрекеттер оның ойнау шеберлігінен көрініп-ақ тұрды.

Аталмыш қойылымда хореограф пен суретшінің еңбегін елемеу мүмкін емес. Астарлы ойды, іс-әрекетті би арқылы жеткізген. Көрерменді елітіп, артынан ертіп отырған да осы би қойылымдары. Көк және қара түсті костюмдер би кезінде ұштасып, жер мен көктің арасындағы байланысты көрсетіп-ақ тұрды.

Ал суретші сахнаны ұтымды пайдалана білген. Екі дүние арасындағы байланыс, кедергілер, аурухана бөлмесі мен үй, барлығы ширмалар арқылы жанданып, өзгеріп отырды. Маталармен жұмыс істеу әдемі көрініске алып келді. Қос ғашықтың бір-бірінен қол үзген сәттері, ақ бұл мен тең жартыға бөлінген үстел арқылы шешімін тапқан. Бұл қойылым барысындағы ең үздік сахналардың бірі болды.

Жалпы «Жер мен көктің арасы» спектаклі жастарға арналған қойылым. Жас актер, режиссерлікке қадам басқан Дәурен Серғазин аз-кем ескертпелерді назарына алып, өзгерістер әкелуден тартынбапты. Бұл оның кәсіби шеберлікке деген ұмтылысын аңғартады. Уақыт талабына, көпшілік талғамына сәйкес өнердің де өзгеретіні анық. Алайда барлық дүние алғашқы бастамасынан, түп-тамырынан алыстамауы керек. Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов сөз өнерін сахна өнерінің айнымас, тұтас бөлшегі ретінде қалыптастырған, осыны қазіргі теартлар ұмытпаса екен.

Тылсым тыныс біз үшін әлі де болса шешілмеген жұмбақ. Оның сырын ашу үшін біреуді махаббат, кейбіреулерін құштарлық, басқаларын арман алға жетелейді. Біздің басты кейіпкер де өзін осындай сезімдер арпалысына тапсырды, оның жайы көрермен үшін жұмбақ күйінде қалды.

Гүлназ Ләмбек

Қазақ Ұлттық Өнер Университеті
«Театртану» бөлімінің 2 курс cтуденті

2
0
1422

Гиперреализм мен жас талант Әсел Амангелдинова

«Екпін» еліміздің суретші қыздарымен таныстыруды жалғастырады. Алдыңғы материаламызда Астаналық Айсұлу Сапарова есімді суретші қыз болса, бүгінгі жазба Қазақ Ұлттық өнер университеті колледжінің үшінші курс студенті, сурет өнерінің ерекше бағыты гиперреализмді ұстанатын қызымыз Әсел Амангелдиноваға арналады.

Бала кезімнен сурет салуға өте құмар болып өстім. Бірақ бір қызығы, біздің отбасымызда суретшілер мүлдем жоқ. Сурет салуға деген қабілетімнің өте жоғары екендігін байқаған ата-анам тоғызыншы сыныптан кейін ҚазҰӨУ колледжінің «кескіндеме» факультетіне оқуға түсірді. Байқап қарасаңыз, суретті шебер салатын, бірақ осы бағытта жоғарғы оқу орнын тәмәмдамаған суретшілер көп. Алайда мен, қаншалықты мықты суретші болсаңдағы жоғарғы оқу орнын бітіру қажет деп есептеймін.

Менің негізгі бағытым реализм және фотореализм. Бұл екеуі бір-біріне соншалықты ұқсас бағыт емес, алайда маған екеуі де өте ұнайды. Тұлғаға қарап та, фотосуретіне қарап та сурет салу мен үшін ешқандай қиындық туғызбайды.

Шығармашылығыма үлкен әсер еткен, әрі мені рухтандырып, жол сілтеп жүрген тұлғалар — Л. Махат, Д. Аймағамбетов, Г. Мулашева және Б. Әсемқұл. Өмірлік жолымда осындай ұстаздардың кездескені мен үшін бақыт. Оларға үлкен алғысымды білдіремін. Әсіресе Ләйлә Махатқа.

«Інім», 2012 жыл, кенеп, майлы бояу

Суретшінің сурет салуына білгілі бір жағдай әсер етуі мүмкін, не бір себеп керек кездер болады. Ал менің сурет салуым үшін ең бастысы - шабыт және көтеріңкі көңіл-күй. Негізінен мені айналамдағы түрлі түстер шабыттандырады. Мен сол бір әсем сәтті ұстап алу үшін Поль Сезан сынды бір бейнеге жалықпай үңіліп қарап, оның түстер жинағын бірнеше сағат бойы зерттеп отыра бере аламын.

Тақырыптық тапсырма, бұл сурет есікке майлы бояумен салынған, 2011 жыл

«Менің ауламның балалары», 2011 жыл, кенеп, майлы бояу

Суретті «лессировка» әдісі бойынша саламын. Табиғат, натюрмортқа қарағанда жанды бейнелерді, адамдарды салғанды ұнатамын. Әсіресе кішкентай балаларды. Туындыларымның 3D әсерінде болғандығын, олардың «жанды» бейнеге ұқсағандығын қалаймын. Менің салған суретіме қараған адам ондағы бейненің жанын сезінетіндей әсер алуына талпынамын.

Арнайы тапсырыспен салынған сурет, 2012 жыл, кенеп, майлы бояу

«Кішкентай суретшілер», 2011 жыл, кенеп, май

«Дәулет», 2011 жыл, кенеп, май

Бүгінгі күні «Ernst & Young» компаниясының 20 жылдығына арнайы ұйымдастырылған көрменің бірінші және екінші дәрежелі дипломдарымен мақтана аламын. Сол көрмеде жеңіске жеткен екі туындым компанияның Лондондағы бас ғимаратында ілініп тұр.

Орта шамамен жылына 12-15 шақты туындыны дүниеге алып келемін.

«Анам мен інім», 2011 жыл, кенеп, майлы бояу

«Ұстаз», 2012 жыл, кенеп, майлы бояу

Арнайы тапсырыспен салынған сурет, 2012 жыл, кенеп, майлы бояу

Суретші болғандықтан өзге суретшілердің де еңбектерін көріп, үлгі алу қажет. Бүгінгі күні шетелге шығып, шетелдік суретшілердің көрмелеріне барып көрмесем де, ай сайын «Құланшы» арт-орталығында өтіп тұратын көрмелерге барып тұруға тырысамын.

«Әже», 2012 жыл, кенеп, майлы бояу

Суретші үшін оның жан салып дүниеге алып келген әрбір туындысы қымбат қой. Алайда барлық еңбектерімнің ішінде соңғы салған «Әже» атты суретім өзіме ерекше ұнайды. Мен туындыларымның фотосуретке ұқсағандығына талпынатын болғандықтан, бұл суреттің ерекшелігі - фотосуретке қатты ұқсауында.

«Автопортрет» 2011 жыл, кенеп, майлы бояу

Болашақта өзімнің алға қойған бағытым фотореализмді өте жоғарғы деңгейде меңгеріп, оны елімізде дамытқым келеді. Сондай-ақ шәкірт тәрбиелеп, галерея, жас суретшілерге арналған студия ашып, отандық сурет өнерін жаңа халықаралық деңгейге жеткізуді армандаймын.

Материалды дайындаған: Айнұр Ракишева

Оразбек Есенбаев. «Косяк»

4-сәуір күні DUNIYA Art қазіргі заман өнері галереясында суретші әрі педагог Оразбек Есенбаевтың «Косяк» атты көрмесінің ашылуы болды.

Вернисажға адам өте көп жиналды. Пресса мен қонақтарды есептемегенде, Оразбек ағайдың студенттері мен жанкүйерлерінің өзі біраз топты құрады. Қызыл лентаны қимастан бұрын, сахнаға шығып, олар көрме иесіне құттықтау сөздер мен ақ тілектерін білдірді.




Көбінде қозғалыс пен жануарлар әлемінен көрініс беретін бұл картиналарды суретші 3 айдың ішінде салып бітіріпті. Суреттер (көрменің өзі сияқты) атаулары да өте қызықты: «ЧС», «КСК», «Привет Асылжану», «Доступное жилье», т.б.















Сондай-ақ вернисаж барысында Оразбек Есенбаевтың «Сымбат» академисяндағы студенттері Айгүл мен Жұлдыз өздерінің тіккен киім үлгілерін де көрсетіп үлгерді. Олар бұл коллекцияның негізінде ағайларының картиналарынан алған шабыт жатқанын жасырмады.



— Оразбек ағай бұл көрмеге көптен дайындалып жүрген. Ол процесс біздің көз алдымызда өтті. Күн сайын картиналар көбейе түсіп, соңында осындай көркем дүниелерге айналды. Тіпті көрменің атауы да біраз интрига берді деп ойлаймыз. Келушілер «Косяк» сөзін әр қилы түсініп келді, бірақ көрменің өзінде шынында оның жай балықтардың тобын атағанына таң қалып жатты.

Бұл көрменің өзі бізге үлкен сабақ. Өйткені бір кішкентай детальдің өзінен, мысалы, құмырсқадан, қандай үлкен полотно жасауға болатынына көзіміз жетті.



Оразбек Есенбаевтың өзі көрмесі жайлы бізге былай баяндап берді:

— Қазірде халық пен әкімшілік бөлек өмір сүріп жатыр. Бұрын, мысалы, өзімнің жас кезімде қала әкімшілігі болсын, әкімдер болсын халық олармен әзілдесе қарым-қатынас жасайтын. Ал қазір кедейлер бастықтарды, бастықтар кедейлерді жақсы көрмейтін заман болып кетті. Ал мен олардың арасында біраз ойын, бұрынғы қызық дәурен қайтып келсе екен деймін. Әрине, бұл арман ғой. Суретшілер өзі арманшыл болады. Тобыр болып жүзген балық өз ұрпағын аман алып қалу үшін осылай «косяк» болып жүреді. Оларды жолда акула, дельфин жеп қойып жатса да, әйтеуір өз дегендеріне жетіп жатады. Ұрпақтарын сақтап, ары қарай таратып жатады. Қазақ болғаннан кейін менің де арманым біздің болашақ ұрпақ бізден де жақсы тұрып, біз көрмеген қуаныш, жақсылықтарды көрсе екен.

Көрме Наурызбай батыр көшесі, 83-үй, Мемлекеттік Ұйғыр театрында өтіп жатыр.
Қосымша ақпарат: 272 59 33

Материалды дайындаған: Айжан Кәрібаева

Фото автордікі

7
1
2805

Шетелге саяхат: Кипр

Кипр — бір кездері Жерорта теңізінде өмір сүрген көптеген ұлттардың мәдениеті мен дәстүрінің көп ғасырлық симбиоз. Бұл араласудың нәтижесінде аралда ерекше тарихи, архитектуралық мирас жиналған. Мысалы, аралдың батысындағы Соли мен Вуни хандарына салынған сарайлар, астана Лефкошадағы (Никосия) Арабахмет Паша мешіті, ежелгі Саламис қаласының орыны, ең шығыс нүктесіндегі Апостол Андрей шіркеуі, т.б. — бұлардың барлығы бізге адамзат дамуының IX мыңжылдығынан көрініс береді.

Бәрін де ретімен баяндайық.
Егер ағылшын не түрік тілдерін оқимын десеңіз, Солтүстік Кипрге арнайы курстарға баруға болады. Біз CIU университетін таңдадық. Ол Лефкоша сыртындағы үлкен территорияны алып жатқан түгелдей бір қалашық-университет екен. Айтпақшы, біз алғашқы рет жаздық курстарға қабылдаған Қазақстаннан келген студенттер болдық.

Алғашқы әсер

Самолет баяу қона бастағанда, менің бірінші ойым — ауылға келдік. Өйткені төбеден қарағанда мегаполистерге үйреніп қалған біздерге арал нағыз ауыл сияқты көрінді. Бірде-бір биік, тығыздалған ғимарат жоқ, тек қана жапан дала, табиғат және көк теңіз. Ал аяғымыз Кипр жерін басқанда, ыстық ауа бетімізді қарпыды. Маусымның аяғы, температура 35-40 градус. Күтіп алушы координаторлардың бірден ескерткен 2 жайы: Кипрда басыңды күннен қорғайтын бас киім мен қолыңнан су тастамау. Кері жағдайда сусап қаласың.

Бірақ жайлы университет орны, кешкі самал, таза ауа бірден өзіне баурап алып кетті.

Экскурсиялар

Экскурсия жағынан CIU бізді әбден еркелетті. Келесі күні алдымен ешқашанда ұйықтамайтын, шаттық энергиясы әрқашан тасып жататын порт-қала Кайренияға суға түсуге бардық. Кипрліктердің өздері Бешпармақ таулары мен көк теңіздің ортасында орналасқан Кайренияны Жерортаның кішкентай қызы дейді. Бірде ойнақы, бірде жұмбақ. Бірақ әрқашанда көз тартарлық сұлу.


Екінші есте қаларлық экскурсия готикалық архитектураның жарқын үлгісі — Беллапаис. Кипрлықтар өздері атағанда сондай әдемі сөз. Ол негізі француз тілінде «Аббе де ла паикс», яғни «әлем шіркеуі» дегенді білдіреді. Бұл монастырь/шіркеуде алғашқы болып 1187 ж. Салахаддин Аийоубидің Иерусалимді жаулап алғанынан кейін Палестинадан көшкен Қасиетті Августин Орденінің сопылары тұрақтапты. Шіркеудің негізгі бөлігі 1198-1205 ж.ж. француз королі ІІ Хьюдің бұйрығымен салынған. Ал арал Осман Империясына өткенде, монастырь Кипрдің Православтық Шіркеуіне берілген.
















Сұлтан Селим мешіті. Арнайы Саламистен әкелінген Пентеликс мәрмәрінен тұрғызылған көрікті собор әлі күнге дейін дәл 1326 жылы архиепископ Джон де Полоның салған кезінен өзгермеген. Ғимарат басында француздық Лузинья династиясы корольдерінің кафедралдық соборы болған. Ал қазірде Солтүстік Кипрдің басты мешіті, астанасы Никосияның дәл ортасында орналасқан. Латис Шығысы мен Осман мәдениетінің үйлесімін көрсететін, XIII ғасырдағы Францияның үздік құрылысшыларының салған шедевры архитектуралық эстеттердің құмарын бір қандырады.












Гюзельюрттегі апельсин фестивалі. 1977 жылдан бастап өтеді екен. Алматы алма Атасы секілді, Кипр, дәлірек айтқанда, Гюзельюрт қаласы апельсиндерімен танымал. Фестиваль кезінде дәстүрлі ән-би концертін көрдік. Онда көптеген ұлттар өздерінің дәстүрлі өнерлерін көрсетіп жатты. Түрлі жәрмеңкелерден сыйлықтар алып, ойын ойнадық.

Алтын жағажай. Расында мұндай мөлдір суы мен километрлік алтын құмдай жағажайлары бар Жерорта теңізі жерін көрген жоқпын. Аралдың шығыс бөлігі Фамагуста мен Боаз қалаларының ортасындағы Карпаз «алтын жағажай» аталады. Үлкен қонақүйлер мен ауыр техника, асфальт тимеген жалаң табиғатқа арнайы қорғау енгізілген.




Қасиетті Иларион қамалы. X ғасырда салынған қамал. Тарихы да айналасындағы аңыздары да өте көп. Соның біреуі, мысалы, бұл қамалдың көрінісі Уолт Диснейдің «Белоснежка және 7 гном» мультфильмінің анимациялануына түрткі болған. Және де жалпы Дисней мультипликацияларының көбісіндегі қамалдардың прототипі екен.












Антикалық Саламис қаласының орны. Бұл археологиялық үйінділерден: гимназиум, монша, антикалық театр, римдік вилла, Зевс шіркеуі, т.б. қалған. Гимназиум, мысалы, б.з.д 205-180 ж.ж. басқарған V Птоломейдің кезінде салынған. Оған кіре берісте үлкен қоғамдық дәретхана (44 адамдық) сақталыпты.







Гирне қаласынан бір естелік)

Адамдар

Кипрліктер түрікше сөйлейді. Алайда өз диалекттері бар дейді. Арал болғаннан соң оның тұрғындары да сәйкесінше байсалды, жайлы, өмірлік проблемаларға аса бас қатыра бермейтін, күнделікті тамақтары мен теңізге түссе болғаны. Бірақ сондай қонақжай. Тіпті бұл өңірге 1827 жылы келген Чарльз Фланкландтың өзі олардың қонақжайлылығы туралы тебірене жазған екен. Кипрлықтардың дәстүрлі күтуі — кішігірім кофеханалардағы кофе ұсынулары. Бекерден кез келген кипрлық «бір ішілген кофе кесесінің 40 жылдық достығы бар» демейді. Егер мұнда сізге арнайы шақырылып кофе ұсынылса, ол шақырушының достық пейілі мен жомарттығының белгісі болады.





Қызықты бір жайт

Кипр аралы солтүстік және оңтүстік болып екі мемлекетке бөлініп жатыр. Солтүстігінде түрік-кипрлықтар тұрса, оңтүстігінде гректер тұрады. Ал екі мемлекеттің астанасы бір — Никосия. Қаланың дәл ортасында, базар аралап жүріп, кедендік линияға тап болуға болады. Линияның ар жағынан сізді өткізбейді, бөлек виза керек. Дәл сол арада тұрып, екінші жаққа бір топ қазақ болып қарайлап тұрған біздерге грек жақтағы кедендік кеңседен кенет бір әйел жүгіріп келе жатты. Бұл әйел неге дәл бізге жүгіріп келе жатыр, бір нәрсе дұрыс емес пе деп тұрғанда: «Қазақтааар!» деп жаңағы әйел дауыстады. «Бауырлар, қалайсыңдар?» Біз аң-таңбыз. Қасымызда тұрған апайымызды құшақтап жатыр. Сөйтсе ол әйел бір кездері Қазақстанда тұрып, оқыған екен. «Шымкенттенмін ғой» деп қояды. Солай тіпті кішкентай аралдағы кедендік линиядан да бізге жақын тартатын адамымызды таптық.








P.S фотолардың сапасына аса мән бермеңіздер, саяхаттарыңыз әрдайым сәтті өтсін!

Айжан Кәрібаева

«Фатима»

Мен Фатима Ғабитованы бала кезімде бар болғаны татардың қызы, қазақтың маңдайына біткен кемеңгер ұлдары Біләл Сүлеев, Ілияс Жансүгіров, Мұхтар Әуезовтың жары ретінде ғана білуші едім. Шынымды айтсам, Фатима образы санамда — айналасындағы еркек біткенді сұлулығымен сайтандай арбап алатын жеңіл жүрісті әйел ретінде елестеуші еді. Тіпті одан бүкіл қазақ ерлерін қызғанғаным жасырын емес. Жазушы Мұхтар Әуезовтың некелі жары болған Кәмиләнің да у ішіп өлгеніне Валентина Николаевнаны іштей кінәлап келдім. Неге олардың орнында қазақ әйелі емес деген сұрақ көкейімді тесіп, әр кез ойымда тұратын. Тарихтан білетініміздей, ұлт зиялылары Мұстафа Шоқай, Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Нұртас Оңдасынов, Жүсіпбек Аймауытов, Смағұл Сәдуақасов әйелдерінің барлығы дерлік орыс-татар ұлтынан болған. Солай болуы заңды да шығар. Өйткені қазақ даласындағы төңкерістің алғашқы жылдарында орысша сәнді киінген, шашы қиылған, оқыған, сауатты, қазақша жетік білетін орыс-татар қыздары қазақ мектептерінде оқытушылық қызмет атқарған еді.

Тарихымыздағы сондай қыздардың бірі, ұлтымыздың үш бірдей ұлына сүйеу болған, педагог — Фатима-ананың өмір жолы туралы Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында ақын, драматург Иран Ғайыптың «ФАТИМА» қасіретнамасы атты қойылымын тамашалағаннан соң күдікті де көлеңкелі ойлардан арылдым. Әрине, көркем шығармалар мен театр қойылымдары — ақиқат өмірдің көшірмесі емес. Өмiрдiң шындығын боямасыз бейнелейтін болса, театр қойылымдары мен көркем шығарманы өнер деп атаудың қажетi қанша. Әйтсе де ақиқаттан алыс та кетпейді.

Өзім білетін мәлімет бойынша 1903–1968 жылдар арасында өмір сүрген Фатима Ғабитова 17 жасында ағартушы, драматург Біләл Сүлеевпен шаңырақ көтеріп, одан Жәнібек, Фарида, Азат атты үш бала сүйеді. Біләл Сүлеев 1930 жылдардың басында қуғынға ұшырап, тұтқынға алынады. Сол жылдары он жасар қызы Фаридадан айрылып қалады. Фатима Ғабитова одан соң Ілияс Жансүгіровпен көңіл жарастырып, одан да Үміт, Ильфа, Болат атты үш бала көреді. Алайда Ілияс Жансүгіров 1937 жылы тамызда 1938 жылы ақпанда атылып кетеді. Сөйтіп Фатима екінші рет «Халық жауының» әйелі атанып, Семейге жер аударады. Қолында 5 баласы бар жалғыз басты әйелге Біләл мен Ілиястың досы Мұхтар Әуезов қолдау көрсетеді. Бұдан кейін Фатима анамыз Мұхтар Әуезовпен қосылып, одан ұл табады. Бәріміз білетіндей ол жазушы Мұрат Әуезов еді. Ақынның жұбайы Ілиястың шығармаларына редакторлық қызмет етіп, көптеген әдеби мұраларын сақтап қалуда ерен еңбек еткен.

Қойылым барысында ел басына түскен нәубетті, қасіретті жылдар бейнеленген тұсын бей-жай қарамау мүмкін емес. Талайлы тағдырдың тауқыметін көрген Фатима-ананың өмір жолы тым ауыр. 1916 жылғы төңкерістен бастап, аштық, репрессия, жер аудару, революция, Ұлы Отан соғысын бастан кешірген, жеті құрсақ көтерген қайсар ана.

Қойылымдағы актерлердің кәсібилігінен бөлек, кішкентай балалардың, балетмейстерлердің де еңбегі зор. Революциядан кейінгі оқиға, 1937-1938 жылдардағы қуғын-сүргін, үш әріптілердің асыра сілтеушілігі мен кеңес өкіметінің қызыл саясаты бишілердің іс-әрекеті мен қимылдары арқылы тамаша жеткілген.

Көпшілік арасында осы қойылымға қатысты Фатима-ана туралы пікір сан-алуан. «Қолдан тұлға жасаудың қажеті жоқ. Егер Фатиманың орнында қазақ қызы болғанда, Біләл Сүлеев ұсталып кеткен соң, ерін күтіп, шаңырағын сақтап отырар ма еді. Дегенмен Фатима апамыздың жүрісі менталитетімізге жат» деген пікірлер де айтылды. Әркімнің өз шындығы бар. Алайда, аумалы-төкпелі аласапыран заманда балаларын аман шығарып, ел қатарына қосу, әкелері бөлек болса да өзара бөлмей тең көріп өсіру қанша қажырлық мен қамқорлықты талап етеді. «Әйелдер оларды түсіну үшін емес, сүйікті болу үшін жаралған» деп ағылшын жазушысы Оскар Уайльд айтпақшы, кейде әйел заты, нәзік жаратылыс екенімізді де естен шығармаған жөн шығар.

Жазира Ташматова

Келесі қойылым 15 наурызда өтпекші

6
5
3692

Турист жазбасынан: Дубай

Кез келген саяхат жасамас бұрын сол ел жайлы барынша ақпарат жинақтап алуға тырысамыз. Дубайға барарда да бұл әдеттен тыс қалған жоқпыз. Алайда, байқағанымыздай, саяхаттау туралы әсерлер, түрлі туристер кеңесі көбінесе орыс тілінде екен. Сондықтан бұл олқылықтың орнын толтыру үшін азғантай болса да тәжірибеміз бен пайдалы ақпараттарымызды алдарыңызға ұсынуды жөн көрдік.

Дайындық кезеңі

Барар жеріміз бен даталар анықталып болған соң, алдымызда таңдау тұрды. Керек ақшасын төлеп, виза, қонақүй, ары-бері ұшып-келу авиабилеті сынды бар машақатты туристік агенттікке тапсыру немесе Дубайдағы таныстар арқылы виза жасатып, селф-туризм жасау. Екінші вариант жақсы-ақ болар еді, алайда уақыт тапшылығы мен жаңа жылға қарсы күн сайын билеттердің азая беруі тез шешім қабылдауға итермелеп, алғашқы вариантты таңдауға мәжбүр болдық. Сондай-ақ туристік агенттік арқылы бару нақты Дубай үшін тиімді таңдау. Өйткені агенттік арқылы виза алу (шамамен 75$) тез әрі кепілді.

Визадан кейінгі басты мәселе - қонақүй. Дәлірек айтсақ, қонақүйдің, ол орын алған ауданның орналасуы. Дубай картасын қарап отырсаңыздар, ол негізінде дұрыс бағдар ұстау үшін ыңғайлы көптеген аудандарға бөлінген.

Сәйкесінше Парсы шығанағына жақын маңай Джумейра деп аталынып, ондағы қонақүйлер бағасы жағынан жоғары, ал су жағасынан алыс, қала ішіндегі қонақүйлердің бағалары төменірек болады. Сондықтан егер Дубайға нақты суға шомылып, жағажайда демалу үшін баратын болсаңыздар, Джумейра жағалауынан, ал жалпы қала аралап, қонақүйден шыға салып суға түсе қалу мақсаты болмаса, Дейра, Бар-Дубай, Дубай сити сынды аудандардағы сан түрлі қонақүйлерді қарастырсаңыздар болады. Көп жағдайда эконом вариант ретінде 2* немесе 3* қонақүйлерді қорықпай таңдауға болады. Өйткені Дубайда (Түркиямен салыстырғанда) ондай қонақүйлердің жағдайы жақсы. Алайда Түркиядағыдай all-inclusive-ке үйреніп қалған адамдар ондағы қонақүйлердің көбінесе тек таңғы ас негізінде екендігін ұмытпасын.

Сонымен бір апталық тұратын "үй" таңдалып, билет қалтада болған соң, жолға міндетті түрде не аламын деген сұрақ туады. Алдымен самолетке өткізілетін багаж салмағы 22-25 кг-нан аспауы керектігін ескеріңіз (авиабилет алар кезде нақтылап алыңыз). Сонымен қатар қол жүгі ретінде кішігірім 10 кг-дық чемодан да алуға болады. Алайда ол жүктің бәрін затпен толтыру керек деген сөз емес, келердегі алған заттар мен сыйлықтарды да сыйғызу керектігін ойлап, алдын-ала Қазақстаннан барынша тек ең керекті деген заттарды ғана алғаныңыз жөн.

Ауа-райы

Жалпы Дубайға барудың мезгілін қазаннан-сәуірге дейін деп жатады. Сол себепті осы мезгілдері, әсіресе жаңа жыл, ақпандағы дәстүрлі шоппинг фестиваліне қарсы бағалар жоғарылайды. Ал жазда, керісінше. Алайда жазда температураның +40-қа дейін баратынын ескерсек, туристердің басым бөлігі қай мезгілде ағылатыны онсыз да белгілі болады. Біз барғанда, желтоқсанның соңы мен қаңтардың басында, ауа-райы Алматыдағы күздің басы болды. Суға бірден кіріп, сүңгіп кете алмайсың. Біршама суық (мүмкін мен сияқты тоңғақтар үшін ғана шығар). Сол себепті киім алғанда тек қана шорты, майка емес, қосымша жеңіл жемпір мен шарф/жамылғыларды да ұмытпау керек.

Қай жерлерді аралаймын?

Дубайда тамсандыратын, таң қалдыратын жерлер баршылық. Әсіресе жаңа Дубай аталынатын қала бөлігіндегі Дубай Марина, Пальм Джумейра аудандары, ондағы Бурдж Халифа (әлемдегі ең биік ғимарат 828 м), желкен тәрізді әйгілі 7* Бурдж аль-Араб қонақүйі, қолдан салынған пальма аралдары, Мадинат Джумейра т.б. Гидтің айтуы бойынша, Дубайда "Гиннестің рекордтар кітабына" еніп жатқан түрлі рекордтардың жиі жасалына беруі соншалық, қаланың өзінде сол "Гиннес рекордтар кітабының" штабы ашылмақшы.

Расында да арабтар әр нәрседе бірінші болуды, таң қалдыруды жақсы көреді екен. Осыдан 70 жылдан аса уақытта ғимараттары аспанмен таласып жатқан қала орнында түйе мінгесіп көшіп жүрген шөл дала арабтары болғандығын елестету қиын. Тақыр шөл далада осындай алыптардың тұрғызылғандығына және олардың кейбірі жай ғана биік ғимарат емес, біреуі ирелеңдеген, біреуі раушан гүл тәрізді, енді біреуі желкен, тақ тектес архитектуралық шедеврларды көріп адам ойының, қиялының шексіздігіне, қолының мүмкіндігіне тамсана таң қаласың. Әрине, оларды салған архитекторлар арабтар емес, Англия, Америка сынды елдерден шақырылған ең танымал құрылыс шеберлері. Алайда соларды шақырып, Дубайды туристер үшін одан сайын қызықты қылып жатқан реформаларды қабылдаған ел басшысы Мохаммед ибн Рашид аль-Мактумның үлесі зор. Оны жалпы білім деңгейі әлі де орташадан төмен халық жақсы түсініп, әмірлерін көкке көтереді.

Архитектуралық ләззаттан өзге, әлемдегі ең ірі сауда-ойын-сауық кешені (1,2 млн.м²) Дубай Моллды, сондай-ақ ең ірі жабық тау шаңғы курорты бар Эмираттар Моллын аралап шығуларыңызға болады. Көріп отырғанымыздай, бұл кешендер жай ғана сауда үшін емес, күні бойы аралап, қыдыру үшін де қызықтайтын орын. Ал кешке жақын Дубай Моллдың алдында орналасқан музыкалық фонтанды тамашалай аласыздар. Тағы да "ең" деген сөзді қолдануға тура келеді: бұл фонтан әлемдегі ең үлкен әрі ең биік фонтан болып саналады. Шапшып аққан су биіктігі 150 метрге дейін көтеріледі.

Қала қызықтарынан өзге, әр қонақүйде түрлі экскурсияларды ұсынатын арнайы гидтер отырады. Сафариге, Абу-Дабиге, Жаңа Дубайды аралауға экскурсиялар алсаңыздар болады. Біздің қонақүйдегі Айнұр деген ару бізге ең қызықты экскурсияларды ғана көрсетіп қоймай, "өзімсініп" түсіріп те, көптеген өзге жерлерге де бағыттап тұрды, басқа да сұрақтар бойынша үлкен көмегін тигізді.

Ал жалпы экскурсияларсыз-ақ қаланы өзім аралаймын десеңіз, онда алдын ала жүру жоспарыңызды құрып, өте ыңғайлы метро арқылы немесе қолыңды көтере қалсаң, жетіп келетін арнайы таксилермен жылжып отырсаңыз болады. Таксиде санағыш құралдары тұратындықтан, алыс бағыттарға шамамен қанша дирхам кететіндігін алдын ала сұрап алғаныңыз жөн.

<div style="color: #666666; margin: 5px; padding-top: 15px; font-size: .9em; border-top: 2px solid #888; border-bottom: 2px solid #888; line-height: 1.4em;">
<img style="float: left; margin: 3px 5px 0;" src="https://storage.yvision.kz/images/user/quessir/OX3YY6Pjc6iX8Ik3n3Vc2ol08c6aZa.jpg" alt="" /><strong><a href="http://suleimenov.yvision.kz/" target="_blank">Арман Сулейменов</a></strong>
<p style="font-family: Georgia;

Баян Кәрібаева: Дубай туристер үшін, әсіресе жалғыз кетіп бара жатқан жас қыздар үшін бірден-бір қауіпсіз туристік жер. Өз басым сіңліммен барғандықтан, қауіпсіздікке бірінші кезекте көңіл бөлдім. Ел шариғат заңымен өмір сүреді, сол себептен, ұрлық, зомбылық сияқты қылмыстар жоқ.


Шоппинг

Ал біздің сұрақтарымыз көп еді. Әсіресе шоппингке байланысты (қыздар қауымы түсінер). Естігеніміздей, Дубайда сауда-саттық болсын, жалпы кез келген бизнес бастаймын деген адамға кедергі жоқ, мемлекетке олар салық та төлемейді. Сол себепті онда әлемнің жан-жағынан жиналған пысық саудагерлер өз бизнестерін сәтті жүргізуде. Сәйкесінше, ол сектордың арасында бәсекелестік көп. Қонақүйіміз сол сауда-саттықтың қайнаған ортасында болғандықтан, ол "бәсекелестікпен" күн сайын кездесіп отырдық. Насер-сквер көшесіне аяқ басқан кез келген туристке шаблонды "тақпақтары" дайын тұрған "шақырғыштар" жабыла кетеді. Орыс тілін үйреніп алған олардың жұмысы көшеден туристерді шақырып, өз бутиктеріне кіргізу. Әрине, олардың аса қаупі жоқ, алайда сене беруге де болмайды. Бар болғаны артыңнан қалмай, шыдамыңның шегін тексеріп болады. Лабиринт сияқты қуыс-қуыстан жалға алған жақсы бутиктерді алғаш өзің тауып бару расымен де қиын, алайда жөні түзу заттарға апаратын сенімді адам тауып (Айнұрға рахмет), сонымен еріп жүрген дұрыс.

"Жөні түзу" дегенді бекер айтпадық, өйткені онда барлық жердегідей Қытайдан бастап Италияға дейін, ең танымал брендтердің сапалы да сапасыз көшірмелері баршылық. Дубайға көбінесе сәнқойлар тон алу үшін барады. Ол дұрыс та. Өйткені онда тон жасайтын бренд иелеріне тікелей жолығуға болады. Мысалы, грек тондарын жасайтын гректің бутигі, итальяндықтың бутигі, т.б. Сатушыдан гөрі, иелерінің жомарттырақ екенін ескерсек, ол жерлерде саудаласу "бір ғанибет":)

Туристердің көбінесе Дубайдан сатып алатын екінші нәрсесі - техника. Түрлі компьютер, ноутбук, планшет, телефон, фотоаппарат, т.б. Барлық техниканың бағасын қарамасақ та, нақты Apple өндірістерінің бізге қарағанда 500-600$-дай арзанырақ екенін байқадық.

Әрине, артық рет саудаласуды, аралауды ұнатпайтын адамдар Дубайда жетіп артылатын Моллдарға бара алады. Алайда, ондағы бутиктарда біз көбінесе сапалы нәрсе емес, киімнің брендын, атын сатып алатынымызды да ескеру керек.

<div style="color: #666666; margin: 5px; padding-top: 15px; font-size: .9em; border-top: 2px solid #888; border-bottom: 2px solid #888; line-height: 1.4em;">
<img style="float: left; margin: 3px 5px 0;" src="https://storage.yvision.kz/images/user/quessir/OX3YY6Pjc6iX8Ik3n3Vc2ol08c6aZa.jpg" alt="" /><strong><a href="http://suleimenov.yvision.kz/" target="_blank">Арман Сулейменов</a></strong>
<p style="font-family: Georgia;

Баян Кәрібаева: Сапардың жақсы жақтарына тоқталып кетсем, Дубай шопинг құмар жандардың отаны. Мұнда машинаның автобөлшектерінен бастап, алтын, тон-ішікке дейін бәрі бар. Екіншіден, қала зәулім ғимараттарымен таң қалдырады. Келесі, ауа, су ағзаға жақсы жағады. Парсы шығанағының суы шынымен пайдалы екеніне көзім жетті. Енді, кері жақтарын айтатын болсақ, мен Дубайға емес, Үндістанға келгендей әсер алдым. Әуежайға түскеннен бастап, үндістер қаптап жүрді. Қонақүйіміз нағыз мини Үндістан (музыкасы, иіс шамдары, т.б) болды. Тамақ үш мезгіл емес, бір мезгіл ғана беріледі, алайда, дәмханалар көп. Дубайға барғанда, ең бастысы мақсатыңызды айқындап алған жөн.

Адамдары

Дубайға барып, қымбат көлігіне жолбарысын салып алып жүретін шейхтар толып жүреді деп ойлау - қателік. Мүмкін Абу-Дабиде сондай да шығар, алайа Дубайда жергілікті арабтар барлық халықтың 10% ғана құрайды. Олардың өзі көбінесе Джумейра ауданындағы жабық жер үйлер резиденцияларында тұрақтайды. Ал халықтың қалған бөлігі: Үндістаннан келген арабтар, үнділер, пәкістандықтар, бангладештіктер, филиппиндіктер, т.б. Онымен қоса, басым бөлігі ТМД елдерін құрайтын жан-жақтан келіп жатқан туристерді қосыңыз. Жалпы Дубайда жүргенде соншалықты шетте жүргендей сезінбейсің өзіңді, өйткені қазақтар онда көп. Сонда тұратын, оқитын немесе қыркүйектен-мамырға дейін саудамен, туристерді алып жүрумен айналысатын, туристік агенттік атынан қонақүйде отыратын қазақтарға жолығып қалуыңыз мүмкін. Оқитын демекші, Дубайда түгелдей бір студенттер қалашығы бар. Онда Кэмбриджден бастап, көптеген АҚШ пен Англия университеттерінің филиалдары бар екен. Балаларын шетке шығарғысы келмеген басшылар университеттер мен мықты шетел профессорлардың өзін қалаға әкелуді жөн көріпті. Осылай түрлі ұлттардың қосындысы Дубайды арабтардың емес, туристердің қаласы қылған.

Жеке әсерім

Әрине, кез келген қала секілді Дубай да ерекше контрасттар мегаполисі. Оны өздерінің ұзын ақ дишдашаларын киіп алып жүретін арабтың өзімен салыстыруға болады. Бір қарағанда тәкаппар болып көрінетін арабтар, негізінде ақкөңіл де аңқау, айналадағы өзгерістерге өздері де таңырқап та тамсана қарайтындай. Биік мұнаралардың негізі шөл дала екені де әлсін-әлсін білініп тұрады. Кейде түйеде кетіп бара жатқан баяу да жайбарақат өмір ферраридің жылдамдығына ауысып жататындай.

Иә, осының бәрі Дубай. Қорытынды сөз орнына есте қалған гидтің бір әңгімесін айтып берейін. Заманауи қала енді салынып келе жатқан заманда, арабтардың көп бөлігі әлі де көшпенді өмір салтын ұстанып жүрген бәдуиндер екен. Сонда шөл далада құм боранынан адасып қалған түйе үстіндегі бір шалды джипте кетіп бара жатқан бір топ тауып алады. Олар шалды джипке мінгестіріп, үйіне дейін апарып тастамақшы болыпты. Алайда, біраз жол жүргеннен кейін шал өзін зулап бара жатқан джиптен түсіруін өтінеді. "Неге?" деген сұраққа ол: "Тез жүруді ұнатпайды екенмін. Жаным ілесе алмай келе жатыр", деп жауап қатқан екен.

Материалды дайындаған: Айжан Кәрібаева

Фото: А.Кәрібаева, Ә.Сембай

Саяхаттарыңыз әрдайым сәтті өтсін!

«Ұят-ай»!

Ұят-ай!

Дарвин, Уэлс, Спенсерлерден бері ғылым жолы адамзат барша «туатын, өлетін» затпен бір тұқымдас дейді. Адамзат екі аяқты сөйлейтін сөзді, ұятты болып өзге қалған хайуаннан айрылады.

Осы 20 ғасыр басында үкімет мұжыққа дүре салуды жол қылып шығармақ болғанда адам баласынан озған, күн жоғалмаса аты жойылмайтын Лев Николаевич Толстой «Русские ведомости» газетасына хат жазып жария қылды. Сол Толстой жазған хаттың аты «Ұят» еді. Осы хат атын өзге сөзге аударсақ, мағынасы мынау: біз адам емес пе едік? Ұят біздің белгіміз емес пе еді? Осы жалғыз белгіден айрылып, ана төрт аяғына сыйынған аталарымыздың аулына қайтқанымыз ба?

19 ғасырдың аяғында бірнеше адамдарды үкімет асып өлтірмек болғанда орыс философы Владимир Соловьев жұрт жиып сөйледі. Адам баласын асып өлтіру христиан жолынан тысқары деп. Осыны жария қылып айттың деп, үкімет В.Соловьевті Петербургтен айдады. В.Соловьев қылған ісі, ғұмырындағы мінезі, Л.Н. Толстой мен Г.Н.Потанинде ғана бар. Осы Соловьев философия жолында Дарвин, Спенсерге қарсы еді. Бұларға айтатын дәлелі: «Хайуанда ұят жоқ, адам ұятты», - деп. Франция жазушысы Золя «Адам хайуан» деп роман жазды. Адам баласының сөлекет ісін хайуандықпен қылдының мысалы қылып. Міне, көзіміз көрді Балқан соғысын. Мұнда болған істерді хайуандыққа қайтармай ұғынып білу қиын емес пе? Толстой, Потанин, Соловьев бізді қанша жоғары тартса да, біз тырысып шыға қашқан түйедей, төрт аяқтының аулына қашып жатырмыз-ау деймін.

Орысқа газета, журнал шығарып жол ашқан А.Н.Радищев (1749-1802) абақтыға жабылып, он жыл Сібірге айдалған. Осы Радищев замандасы, тағы орысқа газета, журнал шығарып, Еуропа жолын ашқан Н.И.Новиков Шлиссельбург деген абақтысында 15 жыл отырған.

Бауырым Ахмет, Мирякуб*! Сен екеуіңнің абақтың Радищев пен Новиков абақтысы.
Орыс жазушысы М.ИСалтыковтың «Түзулік пен шошқа» атты мақаласы бар. «Түзулік! Сен бар дейсің, рас па, мен көрмеген күнді сен қайдан көрдің» деп, шошқа түзулікті балтырдан алған. Сонда түзулік айтқан: «Шошқа, сені құдай жаратқанда жоғары қаратпай жаратқан, сен күнді осы себептен көрмейсің», - депті. Сен екеуің істі күнде көретін жұртқа атқарып тұрсыңдар ғой, балтырды басқаға беріңдер.

18 ғасырда «ақыл патшасы» атанған Вольтер еді. Осы Вольтер, замандасы Толстойға неше жол көрсеткен француз Руссо, тағы осы екеуінің замандасы философ Дидро абақтыда жатқан. Осы Дидро қатын патша Екатерина екіншімен хат алысып, патша Дидродан көп ақыл алған. Біздің Россияда абақтыға жатпаған жақсы адам кем. Жазушы Достоевский, Потанин, Короленко, Мельчин, Чернышевский. Морозов абақтыда жатқан. Бәрін жазып болмайды. Салтыков, Герцен, Пушкин, Лермонтов, Тургеновтар айдалған.

Түркияла халықты қатарға қосамын деп сарбаздар абақтыға жабылған, айдалған. Бұрынғы Мадхат пашалар 1883 жылы айдауда жүргенде өлген, осы күнгі Ахмед Риза һәм басқалары да абақтыда жатқан. Шырақтарым, сендерді мінегенде осылармен бір салып мінесе не армандарың бар?

1910 жылы опат болды Г. Дума члені В.А.Караулов. Бұл төрт жыл Шлиссельбург абақтысында отырып, ғұмырынша Сібірге айдалған еді. 1910 жылы жазғытұры 3. Г. Дума дін құрдастығы туралы закон жобасы қаралды. Сонда Караулов докладчик дін бәрі құрдас, дінге бостандық, құдай жолы адам көкірегінде, бұған ешкімнің таласы жоқ деп, жүріске салғанда Г.Думаның оң жағынан бір депутат «которожник» деп хайуандық қылып Карауловтың бетінен алды. Осы надандық, әдепсіздік қылған депутат бір поп еді. Қазақшаға тәржіме қылсам – қажы Д-ға ісі ұқсайды. Сонда Караулов айтты: «мен абақтыда отырдым, айдалдым. Міне, сендердің Г.Думада отырғандарың, осы мен атқарған істің аяғы. Мен бұған мақтанамын», - деп. Осы Карауловтың попқа берген жауабы бейітінде тасқа жазулы. Караулов өлгенде 3 Дума Уфа губерниясынан депутат молла Тоқаев жас әйел баласына ұстатып гүл әкелді. Досекең бұған не айтар?

Қажы Д. Ай! Осы Караулов, Потанинмен бір қос болмай, сенімен бір жүріп дозаққа кетейін бе? Жақынға қас қылған Қабыл мен Иуданың қайда екені белгілі еді, бұларға да бір атшы керек қой, жолың болсын.

Х.А. – жақсы Наполеон жауынгер патша болған соң соғыста дұшпандардың сырын білуге Шульман атты бір атақты шпион (тыңшы) ұстап еді. Наполеон берген қазынаға әбден тойып, Шульман жақсы адам сапына кірмек болды. Наполеоннан ақ сүйектікке жол ашатын почетный легион орденін сұрады. Сонда Наполеон айтқан: «Сендей кісілігі жоқ оңбағанға қазына берсем де, орден бермеймін», - деп. Мұны Шульман балаларының құлағына салғаным.

Қ.Б.

Бұл мақала 1914 жылы 16-наурызда «Қазақ» газетінің №57 санында жарық көрген. Л.Н.Толстой, А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Г.Н.Потанин, т.б. өмірлерінен деректер берілген.

Ахмет, Мирякуб* — А. Байтұрсынов пен М. Дулатов — «Екпін»

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов (1866-1937) – қазақ зиялыларының, қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға. Ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы. «Дала уалаятының газетінен» бастап «Айқап» журналында Әлиханның көптеген мақалалары жарияланған. «Қазақ» газетінде екі жүзге жуық мақала мен аудармалары басылған.

Мерзімді «Дала уалаяты», «Айқап», «Сарыарқа» сияқты баспасөздерде «Қыр баласы», «Ғалихан», «Әлихан», «Қ.Б.», «Е.Б.», «Арыс ұлы» деген бүркеншек кездеседі, ал орыс тіліндегі жарияланымдарда «А.Б.», «Туземец», «Киргиз», «Киргиз-Степняк», «К.Степняк», «Сын степей», «Статистик», «V» белгісімен қол қойылған. Әлекеңнің немересі Райымжан Әзіханұлы Бөкейхан Кеңес дәуірінде Әлекеңнің «Қалмақбай», «Н.Ш.» деген бүркеншек аты болған деп көрсетеді. «Материалы к истории султана Кенесары Касымова» – деген монографиясына «Степняк», «Русские поселения в глубине Степного края», «Перецеленцы в татарских урманах», «Переселенческие наделы в Акмолинской области», «Киргизы на совещании генерал-губернатора» т.б. еңбектерге «V» белгісін қойған.

Әлихан Бөкейхановтың көптеген еңбектері жиналып бітпеген, ал орыс тілінде жазылғандары әлі қазақшаға аударылмаған. Сондықтан кейбір еңбектерінің орысша атауы көрсетілді.

_________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

4
3
2958

«Дала. Қала.»

Дала. Қала.

Қырда ерік, жібек кілем, тау мен су бар,
Шулаған көңілге хош қаз бен қу бар.
Қалада жан азығы, шам шырағы,
Белгісі адамдықтың білім-ту бар.

Дала. Дала деп атын айтсаң-ақ ойдағы ерік, ендік, құлпырып тұрған көкорай шалғын, төбесі мұнарланып, тұманданып көкке тірескен асқар тау, күмістей таза бұраңдап ағып жатқан өзен, тағы санап түгесілмес жасағанның жаратқан табиғатының әдемілігі көңілге сап ете түсті.

Жаз жетті. Қыс бойы саңырау, шырт ұйқыда, шала жансар жатқан дала оянды, оған жан кірді. Ол бұрынғы ертегілерде айтылғандай күні кеше басы таз, мұрнынан боқ аққан, үсті-басы шіп-шикі қотыр бір жаман жан еді. Бір сілкінді, он төртіндегі айдай үлде мен бүлдеге оранған жаңа бойжеткен бір қыз болды.

Қыс бойы түтін, сасықтың арасында ауруға шалдығып шыққан дала баласы о да тірілді... қараңғы, сасық үйін тастап қашып, киіз үйін тігіп көкорай шалғынға барып қонды. Қалың күпі, ауыр тұмағын тастап, желісін қақты, биесін байлады. Бір жағынан сүрін жеп, ертеңді-кеш сапырып сары қымызын іше бастады. Ол бір жасап қалды. Көршілес үйдің отағасылары астарына бір-бір тері салып алып, қолдарына таяғын ұстап, есік алдына көлеңкеге жиылып...қысыр кеңеске кірісті, жастар үйде жоқ. Бай балалары не қысырақтың айғырын, не күйлі шыққан бір қысыр бедеуді мініп алып, қырда жылқыда. Кедей балалары солардың қасына еріп, дәнеге ойында жоқ, асау тай, құнан, байталдан қарқ боп, о да мәз боп жүр. Жас келіншек, қыздар олар да шат. Әсіресе қыс бойы бұзау суғарам деп қар тасып, боқ күреп, жүдеп шыққан, артық көндіге алмаған жаңа түскен келіншектер жұмыстан босағандарына қуанып, жастау қыздар шешесінің қыс бойы үйде құрылыс қыласың деп кигізбеген жаңа тіккен...көйлек, күміс таққан тақияларын киіп қуанып, қуаныштары, қойнына сыймайды. Көксе қыздар, бозбалалар елдің желеуі, биенің байлауы, жұрттың жиын болатын мезгіл де жетіп қалды-ау деп іштерінен қуанады. Биыл ойын-той, қызойнақ көп болғай деп тілейді.

Міне, жаз жетсе дала әдемі, көңілді. Жалғыз-ақ сол сүйкімді даланың орасан бір кемшілігі бар. Оның баласы білімсіз, ойсыз. Ішіп-жеу, ойнап-күлу, ұйықтаудан басқаны білмейді. Төрт аяқты малдан аз-ақ ілгері, ол жарты адам.

Ал енді жаз жеткенде қалаға қарасаң, онда бұл әдеміліктің бірі жоқ. Құрғақ болып аз ғана жел тұрса, шаң, көз ашқызбайтын құм боран. Жаңбыр жауса жүргізбейтін батпақ болады. Дала баласына қала көңілсіз. Ол онда тұра алмайды, шыдай алмайды. Бірақ қаланың осы кемшілігін түгелдейтін бір артықтығы бар. Оның баласы білімді, ойлы. Ол таңқаларлық істер істейді. Отты дүние айналған теңізді кезеді. Айшылық жолды алты аттайтын атсыз арба жасайды. Майсыз шам жандырады. Неше жүз шықырым жерден сөйлесетін құрал жасайды, қанатсыз көкке ұшып, бұлтқа араласады. Түпсіз теңізге сүңгіп меруерт-маржан шығарады, қысқасы қала баласы асқан адамдар. Естімейтін нәрселері жоқ, қолдарынан бәрі келеді. Қала ол өнер-білімнің бесігі, анасы. Онда шын бүтін адамдар бар, онда адамды адам қылатын жұрттары бар. Онда өнер бар, онда білім бар, онда адамға жан бар.

Мағжан Жұмабаев

Мақала «Айқап» журналының 1912 жылғы №1 санында жарық көрген


Мағжан Жұмабаев (1893-1938) — талантты ақын. Бұрынғы Ақмола облысы губерниясының Ақмола уезіндегі Полуденовский болысында туған. Қызылжар — Петропавловск медресесінде, Уфадағы «Ғалия» медресесінде, 1923-1927 жылдары Москвада жоғарғы әдебиет-көркемөнер институтында оқыған. «Айқап» журналында төмендегідей мақала, өлеңдері: «Қатын алу, ерге шығу», «Бұлбұл», «Жазғұтыры», «Жатыр», «Күз күні», «Шын сорлы», «Дала. Қала.» жарияланды.

_________________________________________________________________________

«Қазақ жастарына»

«Аз уақытта көп білу жолының басы»

«Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

5
5
6056

Стрит фитнес Алматыда

Стрит фитнес немесе стрит-воркаут көптеген қалаларда орын алған құбылыс. Көптеген парк, аллея, алаңдарда орналасқан, ашық аспан аясында жаттығуға мүмкіндік беретін құрылғыларда кез келген адам келіп дене шынықтыра алады. Гоголь көшесінің бойындағы (Мұратбаев көшесінің қиылысы) осындай алаңға спорт сүйер жігіт Ерқанат Атабаев келген еді.

Тегін жаттығу құрылғыларында пресс, қол-аяқ бұлшық еттерін шынықтыруға, жалпы ағзаның тонусын күшейтуге болады. Кейбір жаттығу түрлеріне назар аударайық:

Веложаттығу

Әр жастағы, кез келген дайындықтағы адамдарға келе беретін кардиожаттығудың ең танымал түрі. Бұл жаттығуда аяқ бұлшық еттері жұмыс істейді. Сондай-ақ жүрек-тамыр жүйесін жақсарады. Фитнестің алғашқы жаттығуы ретінде жақсы.

"Шабандоз"

Жалпы дене күшіне бағытталған жаттығу түрі. Аяғын баса отырып, жаттығушы денесін көтереді. Қол бұлшық еттерін де жұмыс істетеді.

"Шаңғышы"


Аяқ, жамбас буыны, бел, қол, білек бұлшық еттерінің комплекстық жұмыс істеуі. Жаттығушы педальға тұрып, шаңғыда сырғанап бара жатқандай болады.

Белді тербету

Бел буынын қатайтуға арналған жаттығу түрі. Сондай-ақ, бұл фитнес жаттығу іш бұлшық еттерін қимылдатады.

Жүрісті келтіретін жаттығу


Бұл жаттығу белден төмен барлық бұлшық еттерін қозғалысқа келтіреді. Жаттығу барысында арқаны тік ұстау керек. Бір жаққа ауып кетпей, балансты дұрыс ұстау қажет.

Ерқанат:

- Жалпы өзім 2,5 жылдай кикбоксингпен айналысқанмын. Қазірде белсенді спортпен шұғылданбасам да, күн сайын жаттығулар жасауды, осылай аптасына 2-3 рет фитнеспен айналысқанды құп көремін. Стрит фитнес тек қолжетімді емес, кең кеңістікте жаттығуға мүмкіндік береді. Даладағы дене шынықтырудың пайдасы зор деп білем. "Бой тынықпай, ой тынықпайды" дегендей, ашық ауада бойың да, ойың да тынығып қалады. Осындай жаттығу алаңдары қаламызда көбейе берсе екен деймін.

Спортты сүйіңіздер!

Материалды дайындаған: Айжан Кәрібаева

Фото: Әлия Сембай

7
7
1489