Қазыналы қазақтың мақалы мен мәтелі

Қазақ дана халқымыз мақал-мәтелдерге өте бай. Ол ұрпақтан ұрпаққа келе жатқан халықтық асыл мұра. Оның мағыналары  оюмен өрнектелген сөз шеберлігі іспеттес.

Олар – келелі ой, кең мазмұнды бір - ақ ауыз сөзбен айтып, қорытынды жасаудың тамаша үлгісі, халық тапқырлығымен айтқанда, «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні». Мақал - мәтелдер әрі ықшам, әрі көркем түрде жасалып, терең ой, кең мазмұнды қамтиды.

Мақал - мәтелдердің ішінде тура мағынасында ұғынылатыны да, астарлы, келтірінді мағынасында ұғынылатыны да бар. Соның ішінде адам денсаулығына арналған мақал-мәтелдерге тоқталмақпын.

Әуелгі байлық — ден саулық,
Екінші байлық — он саулық,
Үшінші байлық — ақ жаулық.

Міне, тіпті ата-бабамыз осылайша 3 байлықты бөліп талдап берген.

Жарлының байлығы —
Дәнінің саулығы.

***************************

Жеңіл барып, ауыр қайт,
Аман барып, сау қайт

*****************************.

Өлсең көрің көң болсын,
Тіріде терің кең болсын

*****************************

Орта жолда атың өлмесін
Орта жолда қатының өлмесін.

Тіпті, кей мақал-мәтелдер тілек, бата секілді айтылған.

Тер шықпаған кісіден,
Дерт шықпайды.

Ал, кей біріне келсек астарлап еңбектіде айта кеткен.