Орта Азия жастар өмірінде діннің орыны
Дін Орталық Азиядағы жастардың өмірінде нендей орын алады? Алапта діни радикалдану қаупі баршылық пе? Жастар аймақ елдерінің қоғамдық өміріндегі рухани көшбасшылардың рөлін қалай қабылдайды? Дүр-дараз үскі 2014 тағы 2015 жылдары жүргізілген зерттеу нәтижелеріне зейіл аударатын болсақ, онда бертінгі деректердің тұсаукесері 13 қарашада өтеді — дін [Елорда Азия жастарының өмірінде] бүгінгі күні онша түбегейлі емес рөл атқарады. Мұны әлденешеу көрсеткіштер бойынша бағалауға болады. Олардың біріншісі - » дінге деген көзқарасыңыз қандай?.» Айталық, Қазақстанда [сауалнамаға қатысқандардың жалпы санының] небәрі 6,5 пайызы, қанеки Өзбекстанда — бес пайызы сенушілер, мешітке әмсе барып, бар салт-дәстүрлерді сақтайды деп жауап берді. Қырғызстан бен Тәжікстанда мешітке баратын тағы баршылық нұсқауларды орындаймын деп санайтын жастар бай. Қырғызстанда көрсеткіштер 20,3 пайызға тепе-тең, Тәжікстанда олар 30,9 пайызды құрайды. Сіздің есебіңізде келтірілген мәліметтерге лайық, респонденттердің көбi — 14 бен 29 сора аралығындағы жастар-өздерін пұсырман деп санайды. Респонденттерге діннің өз аймағындағы рөлін бір-жеті баллға шейін құндау ұсынылды. Төрт елдегі — Тәжікстандағы, Қазақстандағы, Қырғызстандағы әлі Өзбекстандағы сандар келесідей: төрт — бес балл Қазақстанда 40,6 пайызды әрі Өзбекстандағы сора респонденттердің 40,3 пайызын құрады. Әйда Тәжікстаннан келген респонденттер — 39,3 пайыз, әйда Қырғызстаннан — 35,6 пайыз едің бай жұма балл қойды. Жастар тұрғысынан дін олар тірлік сүріп жатқан елдің қоғамдық өмірінде ноян рөл атқарады. Дүр-дараз сіз үшбу деректерге қарасаңыз, келешекте [Пайтақ Азияда] жастардың дінге деген қызығушылығы артады деп болжауға болады. «дін қоғамдық өмірде зораң рөл атқаруы тиіс,» кepeғap көзқарасы барлық жастар санынан үш мәрте көп. Жастар дінді мәдениеттің элементі санатында түсінуді көбірек ұстанады. Задында, мата халықтың сора бөлігінде дінге байланысты анық ұстаным қалыптасқанын көрсетеді. Қоғамдық пікірде та, бұқаралық ақпарат құралдарында тағы әртүрлі ұстаным барлық. Бірey жағынан, тәуелсіздік алғаннан кері біздің елдерімізде дінге деген қызығушылық артты, бірақ екінші жағынан, исламмен ішінара қатысты терроризм турасында сандаған ақпарат мал жетті. Террористік ұйымдарға я исламның радикалды түріне байланысты кезмал құт, дәркүмән [кей] жастарды қорқытады. Кездеме жастардың дінді мәдениеттің элементі есебінде түсінуіне көбірек ықпал етеді. Олар өздерін сенушілер деп санайды, бірақ баршылық діни рәсімдерді сақтамайды. Мемлекет бен қоғамның [елдегі діннің рөлі тарапты] нақтылы ұстанымы жоқ. Үскі қоғамда кескін түрлі әлеуметтік топтар бұл мәселеге рең түрлі көзқараспен қарайтын пікірталастар барлық екенін көреміз. Бірақ кезбас сіз жастармен сөйлесетін болсаңыз, олар дін жайында көбірек біледі, оны ер жеткен ұрпаққа қарағанда көбірек түсінеді. Үскі Мәжіліс заманында-атеизм кезеңінде дәурен сүрдік, әлбетте, мата жым қалдырады. Ер жеткен түлек азын-аулақ құлағдар, діннің мазмұнын аса жөндекі біледі. Басқарушы тұяқ адамдарында діни білік жоқ, кезмал жастардың көзқарастарынан көрінеді. Жастардың дін тарапты көбірек білігі баршылық, бірақ кездеме олардың өмірінде қалай көрінуі бәлки я болуы қажет екендігі жайлы нақтылы ұғыныс жоқ. Қазақстандағы діни көшбасшыларға деген дәме орташа. Араз-құраз үскі діни кемсітушілік мәселесін қарастыратын болсақ, онда зерттеу көрсеткендей, жастар арасында дін қайсы та әлдекім қысымның өйткені емес. Социологиялық сауалнамалар мұны қолдамайды. Дін қайраткерлеріне деген үміт деңгейі icпеттec проблема әрі да барлық. Үміт деңгейі онша ілгері емес: Қазақстанда, айталық, көрсеткіштер 10-нан 5,8 балды құрайды. Кездеме олардың қызметіне деген қалыс пікip. Тәжікстанда діни қайраткерлерге деген ірі сенімнің едің ілгері көрсеткіштері байқалады-мүмкін 10 балдың 7-і. Кездеме жастардың көбi оларға сенетінін білдіреді. Қырғызстанда көрсеткіш 5,6 балға, Өзбекстанда — 5,2 балға теңдей. Қазақстандағы діни көшбасшыларға деген үміт орташа. Қырбай үскі діни кемсітушілік мәселесін қарастыратын болсақ, онда біздің зерттеуіміз жастардың арасында дін нендей тағы әлдебіреу қысымның үйткені емес екенін көрсетеді. Зерттеу қорытындысы бойынша үскі Пайтақ Азиядағы жастар енді діни радикалдануға ұшырайды деген қорытындыға келе алмаймыз.
«материал подготовлен в рамках участия в конкурсе журналистов, организованный Управлением по делам религии города Алматы»