Амандык Амирхамзин

1988 жылы Арқалық қаласындағы мектепте оқып жүрген кезім, ол кезде 15 одақтас республикалардың киімі мен дәстүрін көрсетіп, әнін айтып, биін билейтінбіз. Қиялдағы "коммунизмге" сеніп жүрген кезіміз. Оның бәрі өтірік, жалған екенін кім білген?Ал, қазір 15 емес, "140 ұлт пен ұлыс" деп даурығатын болғанбыз. 100 пайыз қазақтар тұратын ауылдар мен ұжымдарда Қазақстандағы жұртты қойғанда испан киімін киіп, биін билеп, әнін айтамыз. Бұл қайдан шыққан идеология екенін түсінбедім?

Өзбекстанда не көруге болады, қайда тоқтау керек, қалай жетеміз?Өзбекстан бойынша лайфхактар!Бірінші, әуелі құжаттарыңыздан бастайық. Шетелге шығу үшін құжатыңыз (құжаттарыңыз) (паспортыңыз, паспорттарыңыз) бар болар. Халыққа қызмет көрсету орталығында бірнеше күнде рәсімдеп береді. Төлем ақысы есімде жоқ, қымбат емес. Айтқандай, баламен шетелге шықсаңыз күйеуіңіздің (келіншегіңіздің) келісімі керек. Оны нотариус рәсімдеп береді. Сосын, жаман айтпай жақсы жоқ бұл құжаттардың екі көшірмесін алып алыңыз.Екінші, Астанадан Ташкентке бару үшін Шымкент арқылы, одан әрі қазақ-өзбек шекарасы арқылы өтуге болады. Бірақ, мен әу бастан бұл нұсқаны қарастырғаным жоқ. Себебі уақыт жоқ, оның үстіне 1-1,5 күнді жоғалтқым келмеді. Әрине, поезбен арзандау түсер, осы жерде қандай лайфхак қолдандым? Әуе бил…

РФ Орынбор облысына берілген қазақ жерлерінің тарихын қарап отырып, "караванная дорога из Тургая до Оренбурга" деген мәтінді оқып қалдым. Бұрын көбінесе Торғай қаласы туралы айтқанда Ырғыз бен Қостанай, Троицкіге байланысты білетін едік. Бұл да біздің тарихымыздың бір бөлігі ғой, ал, былай қарасаң Орынбор қайда, Торғай қайда?

Ал, осы Орынбор облысының аумағында Орскіде (Жаманқала) XVIII ғасырда Нұралы хан мешіті болыпты (шаһарда 5 мешіт болған), кейін мешіт өртеніп кеткенде, 1900 жылдары Дербісалы Беркімбаев қаражат бөліп, қайта салдырған. Беркімбаев тағы бір мешіттің салынуына мұрындық болған. Беркімбаев өз заманында көзі қарақты адам болғаны сондай мешіттерден өзге жеті ауыл мектебін де аштырыпты. Суретте: Жаманқаладағы Дербісалы мешіті.

Белгісіз суретшінің картинасы, картина Новороссийск түбіндегі шеркестердің лагері деп аталады. 1860 жылдар, сурет Эрмитажда сақталған. Суретте байқағандай кемелерге отыруға жанталасып жатқан шеркестерді көруге болады, ал, жағалауда өлім құшқан адамдар жатыр.Жалпы, шеркестердің өз атамекендерінен қашуы туралы көп айтылмайды. 21 мамыр күні, дәлірек айтсақ 1864 жылғы 21 мамырдан бастап шеркес халықтары өз ауылдарынан күштеп көшіріле бастады. Орыс патшалығы, одан соң Ресей империясы 1556 жылдан бастап шеркестермен соғыс бастап, шеркестердің өз туған жеріндегі 90 проценті қырғынға ұшырып, тірі қалғандары Осман империясы аумағына қашуға мәжбүр болды. Өлім-жітімге ұшырағандардың санын ғалымдар жарты миллион десе, тағы бір жарым миллионы мұхаджирге айналды. Сөйтіп, шеркестер өз жеріне, өз туған е…

Бәріне бірдей кінә тағу артық болмас, бірақ, "көрген көзде жазық жоқ", кейде көп кісілер мәдениетті дамалуды білмейтін сияқты. Мысалы, көлікке отырып, бірнеше отбасы келді, багажниктен заттар түсіріп жатыр, түсіріп жатыр. Құдай сақтасын тамақ та, сусындар да, арасында ішімдіктер де бар. Қыз-келіншектер төңіректі аралауға кетті, ер кісілер заттарды қойып, тамақ дайындауға кірісті. Баяғы үңгірде өмір сүрген кезіміз сияқты.

Әрине, ішу-ішпеу әркімнің өз еркі, дегенмен, балалардың көзінше сылқыта ішуді түсінбейді екенмін. Екінші жағынан табиғат аясында қарның ашатыны түсінікті, дегенмен, табиғатқа шығу кейбір демалушылар үшін тамақ жеу мен ішімдік ішуге айналып кеткен сияқты көрінеді маған. МӘДЕНИЕТТІ ДАМАЛУДЫ үйрену қажет. Және, қаншама ысырап!

#Демалыс #Мәдениет #Amandyq Amirkhamzin

Былтыр Балқаштың жағалауында демалып жатсам да шығармашыл адамы ретінде әр нәрсеге зер саламын ғой. Әрине, бұрын Балқаш шаһарында тұрдым, бірақ, Балқаш маңы қазақтарының Ашаршылығы туралы мәліметтерді көп біле қоймайтын едім. Ашаршылық тақырыбымен етене айналыса басқан соң Балқаш аймағы қазақтарының Ашаршылыққа қатысты материалдары қолға түсті, жергілікті музейде де мәліметтер бар, ал, Балқаш бойындағы Ашаршылыққа ұшыраған қазақтар жөніндегі деректерінен бір-екі мысал келтіре кетейін.Жалпы, тарихымызда Балқаш өңірінің маңызы өте зор. Біріншіден, бабаларымыз жоңғарларды түре қуған кезде оларды әуелі Көкшетеңізден әрі жіберген еді. Екіншіден, Кенесары-Наурызбай бастаған азаттық үшін соғыста оның жұрты осындағы қамыстар мен аралдар арасында тоқтаған болатын. Солардың ішінде шешем жағынан ата…

Егер, солтүстіктен оңтүстікке жүрген болсаңыз, Сарыарқа мен Бетпақдаланы бойлай жүрген пойыз терезелерінен ұшы-қиыры жоқ қазақ даласының көрінісі көл жағалауына ауысатынын байқайсыз. Бір ғажабы бұл көл бітпейді. Ал, негізінде, Сіз оның бір бөлігі ғана арқылы өткен боларсыз.Ата-бабамыз Көктеңіз деп атап кеткен Қазақстандағы үш көлдің бірі (Каспий, Аралмен қатар) Балқаш көлі жалпы Әлемдегі үлкен көлдердің бірі.Көлдің ұзындығы 614 шақырым, ені 3,5-нан 44 шақырымға дейін, ең терең жері 26 метр. Ғалымдар көлдің 35000 жылдан бар екенін анықтаған.Сонымен, Балқаш қаласы мен Балқаш көлінің солтүстік жағалауына қалай жетеміз?Балқаш қаласы Қарағанды облысының Қарағанды мен Теміртаудан кейінгі үшінші үлкен қаласы. Халқының саны шамамен 80 000 адам. Оның шамамен 72-75 проценті жергілікті халық. Бір қы…

2026 жылғы 21 - 24 мамыр аралығында Стамбұлда 8-ші этноспорт фестивалі өтеді, Түркияның мұндай шараларды жақсы деңгейде ұйымдастырып жүргенін білеміз.

Екпін ұлттық спорт түрлеріне қатысты, фестиваль ауқымы да жылдан жылға кеңейіп жатыр.

Менің назарымды аударғаны этноспорт фестиваль аясында "Бірлік киіз үйлері" тігіліп, онда әртүрлі іс-шаралар өткізіледі, форматы Украинадағы "Мызғымастық киіз үйі" тәрізді.

Және, Димаштан бастап Jetisu Sazy, Alatau Serileri, Hassak Ethno Folk тобы өнер көрсетпек. Бұны да қазақ өнерінің экспансиясы деуге болар.

Этноспорт фестивалі екінші жағынан туристерді тартудың тағы бір жолы. Тамаша емес пе?!

#Түркия #Туризм #Amandyq Amirkhamzin

Міржақып Дулатов Ашаршылық туралы «Ақжол» газетіне бірнеше мақала жариялап, шындықты жазып, қазақ билігі қозғалсын, қимылдасын деген ниетте болды. «Торғай үйезінде мал қырылып жатыр. Жазғы салым ашаршылық күтіп отырмыз. Алыстан азық таситын көлік қалған жоқ. Қарқаралы үйезінде шаруа күйзелді. Мал өліп жатыр. Жұрт жаяу, аш, жалаңаш… Темір үйезінде жұт. Ауру қалың, күнде жаназа… Бөкей ордасының қазақтары томыршық деген шөптің дәнін қағып жеп жатыр… Ырғыз үйезінің қазақтары саршұнақ тышқанды жеп жатыр. Күздігүні өлген малдардың өлексесін қар астынан қазып алып жеп жатыр. Өлексе әрі ас болмай, бишаралар қырылып жатыр, — деп жазды.Ел ішін жайлаған аштық туралы айтылып, газетте жарияланғандарға «бұл ұлтшылдардың босқа даурығуы, кеңес үкіметіне қарсы іс-әрекеті, сондықтан ұлтшылдарға қарсы күрес…

Мұхтар Әуезов 1920 жылдары Қазақстанды шарпыған ашарлық туралы былай деген екен. «…аштықтан құтқару үшін дәл қазір шұғыл шара қолданылмаса, онда қазақ республикасы қазақсыз қалады».

М.Әуезов «Еңбекші қазақ» газетіне ашарлыққа байланысты көлемді мақала жариялап, елді ашыққандарға жылу жинауға, көмек көрсетуге шақырған екен.

М.Әуезов Ертіс бойын аралап елден мал жинаған.

Құрманғали Дәркеновтың 1921-1922 ЖЫЛҒЫ АШАРШЫЛЫҚ ЖӘНЕ «ТОРҒАЙ ІСІ» атты мақаласынан!

#Ашаршылық#Геноцид#Қазақтар#Ұмытпаймыз#Amandyq Amirkhamzin