Амандык Амирхамзин

Ахмет Байтұрсынұлының бір шумақ өлеңін айтып, сотталып кеткен Әбілбек Нұрмағамбетұлы туралы не білеміз?! Бір жайт бір нәрсеге сеп болатыны түсінікті, осыдан біраз бұрын Мақтаралда тұратын туысқандарға барып келген едім, сонда, кезінде ата-бабалары (өткен ғасырдың 20-30 жылдары) Торғайдың Батпаққарасынан кеткен бір ағайынмен сұхбаттастым. Әңгімеден әңгіме шығып, менің ауылымдағы уақытында Айса Нұрманов бастап салған Албарбөгет бөгеті туралы және Айса туралы кітаптың авторы Әбілбек Нұрмағамбетұлы жөнінде айтылды. Содан кейін ауылдас ағамыз (атамыз десек те болар) туралы есіме түсіп, мәлімет бере кетуді жөн көрдім. Әбілбек Нұрмағамбетұлы 1927 жылы Қостанай (бұрынғы Торғай) облысының Жанкелдин ауданының Жартоғай ауылында (бұрынғы «Еңбек» совхозының аумағында) туған. Бұл кезең Әбілбектің балал…

Бүгінгі постым ұзақтау, сондықтан егер оқып отырған болсаңыз кішкене шыдамдылық танытыңыз.Әңгіменің әлқиссасын өткен ғасырдың 80 жылдарының аяғынан бастайын.Жариялылық деген заман уақыты, көзіміз енді ашылып жатқан кезең, содан бір күні қолыма "Арай" деген журнал түсті және журнал ішіндегі йога туралы мақала қызығушылығымды арттырды. Оқып іздене бастадым, журналда көрсетілген адрес бойынша олармен байланыс жасадым, олар йогадан кейін "Бхагават гита" деген кітабын оқуға кеңес берді, айналып келгенде бұлар кришнайттар екен. Бұл туралы неге айтып отырмын, әрине дін еркіндігі әркімнің өз мәселесі, бірақ шетелден келіп жатқан діл мен мәдениетке қатысты әрбір нәрсені байыбымен барып қана қабылдау керек екен.

31 мамыр Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні болды. Жалпы, бір күнге екі датаны қосақтап қоюға түбегейлі қарсымын. Бір күнді жеке репрессия құрбандарына арнауымыз керек те, екінші күн Ашаршылық құрбандарына арналуы тиіс. Ал өз басым бір-екі күнде қос шаруаны атқардым. Бірі, Ақмол ауылындағы "Алжир" лагеріне барсам, екіншісі, Ашаршылық құрбандары туралы материалдарды салдым, бөлістім, жинақтадым. Енді, қуғын-сүргінге қатысты айтатын болсақ, респрессияға ұшырамаған қазақ отбасы жоқ шығар. Мысалы, менің анам Ажар Ысқаққызының әкесі Ысқақ Смайылов (мына құжатта Исмаилов деп жазылып тұр) туралы баяндай отырайын.

Осыдан бірнеше жыл бұрын, кезіндегі вегетариан һәм жас экология министрі Зүлфия Сүлейменова 1815 құралай лағын қолға үйретеміз деп айды аспанға бір ақ шығарды, жұртшылық арасында бұл жөнінде едәуір шу шықты. Кейбір ағайындар әңгіме киікті атып алу жөнінде деп қате түсінген сыңайлы, дегенмен, Қазақстанда киік атуға мораторий 2024 жылға дейін деп тоқтатылған болатын да кейін белгілі бір мөлшерде қатаң бақылаумен атуға рұқсат етті.Киік қолға үйрету демекші, ақбөкенді бала күнімізде біз де қолға үйретіп көрдік. Бірақ, шөбіміз дұрыс болмады ма әлде еркіндікке үйренген ақбөкен қоршауды жатсынды ма, қысқаша айтқанда тәжірибеміз іске аспады. Алайда, Жомарт деген досымыздың ақбөкеннің құралайын кәдімгідей жерсіндіргені бар. Құралай ауылдың қозы-лағы, бұзауының арасында жүреді. Ауыл халқы құралайды…

Өмірімде төрт рет күйеу жолдас болған екенмін. Жас кезім ғой. Сонда, бір досымның болашақ жарын алып келуге бір елді мекенге келдік, досымның тегі, түбі Қызылордадан, ал әйелі Қарағанды мен Астана арасындағы ауылы-аралас, қойы-қоралас жұрт тұратын елден болатын. Бардық, қыздың жағының тойы басталғанша қонаққа келген кейбір кісілер бәрін жинап қойып карта ойнауға кірісті. Біртүрлі көрінеді екен. Сөз арасында қарасақал бір кісілерді "Дядя Миша, дядя Коля" деп қояды. "Коля мен Мишалардың" бәрі қаракөздер, "өз есімдерінен жеріп сонша не болды" деп ойлап қоямын!

Рудный қаласының орнындағы біздің заманымызға дейінгі 3 мың жылдықта өмір сүрген адамдардың кешені бәріміздің қызығушылығымызды тудырары сөзсіз. Бұл жай ғана қоныс емес, ол тұтас кешен, яғни, қоныс жұрты орнынан, молалар қалдықтары мен құрбандық шалу төбешігінен тұратын нысандар жиыны.

Тылсым Торғайға тур Бірінші күні (12 маусым, жұма).21.18 – Астана (Нұрлы жол) вокзалынан Астана қ. – Арқалық бағыты. Поездға отыру.Екінші күн (13 маусым, сенбі).08.38 – Арқалық қ. вокзалы. 09.00 – Арқалық қ. - Амангелді к. бағыты (қашықтығы 150 км). 09.45 – Кейкі батыр кешені. 10.15 – Тасты бұлағы11.00 – Ағаштыкөл ауылы, геоглиф – Торғай свастикасы (қашықтығы 16 км). 11.30 – Амангелді к. – Торғай к. (қашықтығы 140 км).11.45 - Құмкешу. Фотосессия. 13.45 - Татыр. Торғай қазақтарының 1916 жылғы азаттық соғысы орны. Жаркөл. Табиғат аясы 14.45 – Торғай кенті, дәмханада түскі ас 15.15 - Торғай к. Торғай музейлері. Кентпен танысу. 19.00 – Торғай к. – Амангелді к. бағыты (қашықтығы 140 км). 21.30 – Амангелді к. «Бразилия» қонақ үйінде орналасу. «Альгамбра» мейрамханасындағы кешкі ас. Бос уақыт.Үш…

Биылғы 19-20 маусымда Балқаш қаласында "Balkhash Tour Fest — 2026" өтпекші, бұл шара осымен төртінші рет ұйымдастырылып отыр. Алдыңғы жылдары оған қатысып та келдік, маған ұнады.

Осымен екінші рет Нөкіске жол түсіп, атақты И.В.Савицкий атындағы Мемлекеттік өнер музейіне бір күнімді арнадым. Мұнда Өзбекстанның сурет картиналарының мол қоры жинақталған. Оның ішінде, Орал Таңсықбаевтың картиналары да бар. Және, Таңсықбаев тұлғасымен байланысты оның Ташкенттегі музей-үйіне баруды бұрыннан жоспарлап жүрген едім.

Астанадан Самарқандқа тікелей әуе рейсі ашылғанын және оның қызметін пайдаланғанымды жаздым. Айтқандай, өзбек лоукостерлері мықты жұмыс істеп жатыр. Енді, Ташкентке Қостанайдан да жетуге болады. Ал, неге Самарқандты таңдадым дейтін болсам, біріншіден, Ташкент арқылы Астанаға кері қайтуды жоспарладым, екінші, уақыт үнем, Самарқандқа - "Шығыс ертегісіне" бірден топ ете қалдық.Әуежайда жергілікті телефон симкасын орнатып алған соң (бір айға 6 мың теңге), сыртқа шығып, Яндекс-таксиге тапсырыс беріп, қонақ үйге жетпекші болдық. Әдетте, Қазақстанда Яндекс емес, Индрайверді қолданамын.