Seidaly

Еліміздің оңтүстігіне қатысты ортағасырлық әр түрлі деректерде «Темір қақпа» деп аталатын құпия мекен атауы кезігіп қалады. Бұл жердің «Темір қақпа» деп аталу себебі неде? Ол жер қайда орын тепкен? Қазір орны бар ма, бар болса қайдан табамыз? Осыншама сан сұраққа еліміздің бірнеше ғалымы жауап іздеп көргенімен, нақты жауабын таба алмаған.1-сурет. Келес өзеніндегі көпірАлдымен, жазба деректерге бір көз жүгіртіп өтсек. Х ғасырда өмір сүріп, арабша жазған парсы географы Ибн Хаукалдың «Китаб ал-масаллик уа-л-мамалик» («Жолдар мен мемлекеттер кітабы») атты еңбегінде Тәшкен оазисі туралы дерек айтылады. Дерек былай дейді: «Шаш пен Илак аймағына қатысты айтар болсақ, аймақтың ені екі күндік, ал ұзындығы үш күндік жол болады. Қорасан мен Мәуеренахрда алқалы мешіттердің көптігі және күш-қуаты мығы…

«Киелі орындар географиясы» аясында 2018 жылдың қыркүйек айынан бастап Жылқышы ата кесенесі жергілікті (Түркістан облысы бойынша) киелі орындар тізіміне еніпті. Осыған байланысты айтар бірер ауыз сөзіміз болсын, Жылқышы ата тақырыбы тереңіне қәлімізше сүңгіп көрсек. Жылқышы ата кесенесіЕлбасы "Ұлы даланың жеті қыры" мақаласында жылқыны қолға үйреткен қазақ даласы екенін баса айтты. Ал сол жылқының халық ауыз әдебиетінде аталатын пірі кім еді? Жылқышы ата кесенесінің "Киелі орындар" тізіміне ендірілетіндей бір жөні осы болса керек.Қазақ фольклорында жылқының пірі – Қамбар ата деп аталады. Сонымен қатар, жылқының пірі ретінде Қамбар атамен қатарласа Жылқышы ата деген атау қосарлана, қабаттаса аталып жатады (Сілтеме: https://e-history.kz/kz/contents/view/2694) . Мұның себебін қазақ фольклоры…

Қазығұрт ауданында Алтынтөбе деп аталатын ауыл бар. Ауыл атауының қалыптасуына қатысты жергілікті тұрғындар арасында бірнеше аңыз-әңгіме айтылады. Солардың бір нұсқасы туралы айтпақпыз.Алтынтөбе қалажұрты. Х-ХҮІІ ғасыр ескерткіші.Ауыл маңында осылай аталатын ауыл атымен аттас көне қаланың орны, төрткүлтөбе сақталған. Қалажұрт орнынан ауыл тұрғындары көне заманғы құмыра сынықтары, кірпіштер мен (қару-жарақтың болса керек) металл сынықтарын, тиын-тебен қалдықтарын тауып жатады (Алтынтөбе қала жұртының координаты 41.831373, 69.709689). Бұл қалажұрт туралы massaget.kz сайтында блог жариялағанбыз (сілтеме: https://massaget.kz/blogs/20367/). Сілтемеден қала орнына қатысты біршама мәліметтер ала аласыз.Алтынтөбе қалажұртының спутниктік картадан қарағандағы көрінісіМектеп жасындағы бала кезімізде…

Қазанның алтысы күні ӨРНЕК (өлкенің рекреациясын насихаттаушы еріктілер клубы) тобы Шымқаланың бір кафесінде бас қосып қалдық. Жігіттер бірінен соң бірі жинала қалды. Әңгіме арасында қашаннан айтылып жүрген Көктен ата петроглифтеріне бару ойымыз қозғалып, аяқастынан сол жаққа баратын болып шештік.Көктен ата петроглифтеріне Шымкенттен былай жетесізБұған дейін жариялаған Ұясу петроглифтері туралы материалымызда Қаржантау жотасының қазақстандық жағында петроглиф атаулы тарихи нысандар көпшілікке белгісіз болып келгенін айтқанбыз (сілтеме https://yvision.kz/post/806172 ). Жүрген жерімізде жергілікті тұрғындардан петроглиф сұрай жүру әдетін тапқан едік. Қазығұрт ауданының Жігерген ауылының тұрғыны Берік Серікұлы дейтін досымыздан Көктен ата шипалы бұлағы маңында петроглифтер бар екенін естігес…

Түркістан облысы, Қазығұрт ауданының 90 жылдығына орай ұлттық ойын - Көкпардан облыстық турнир өтті. Қазығұрт десе бірден қымыз бен көкпар еске түседі. Көкпардың отаны саналғасын ба, көкпар уақыты басталғалы қазығұрттық көкпаршылардың тақымы қызып шыға келеді. Қазығұрт ауданының 90 жылдығы мерекесін көкпармен бастауының да себебі сол болар.Туринирді кезінде көкпаршыларды Кеңес одағының чемпионы болған, республиканың бірнеше дүркін чемпионы, ардагер көкпаршы, алтынтөбелік Имашев Мадияр көкеміз бастап шығып, батасын берді.Ардагер көкпаршы Имашев Мадияр аға көкпаршыларды бастап келедіКөкпардың командалық түрінен бірнеше ауданнан келген командалар жүлде бөлісті.Қазығұрттық және отырарлық командалар серкеге талас үстіндеӘсіресе, алтынтөбелік Қуан Төлеев досым бастаған қазығұрттық команда көзге…

Қазығұрт ауданында екі жерде Қырыққыз табиғи тас мүсіндері кездеседі. Бірі - Өгем жолында, екіншісі - Аққұм аңғарында. Олар туралы интернетте мәлімет жеткілікті. Тіпті Қ.Ергөбеков секілді журналист ағалар Қырыққыз тас мүсіндері туралы түрлі аңыздарды топтастырып, арнайы кітап етіп жариялап жатыр. Сондықтан, олар туралы аңыздарға көп тоқталмай, бүгінгі серуен арқылы көпшілік біле бермейтін табиғи ескерткіш – Қырыққыз сарқырамасы туралы әңгімелейік.Қырыққыз сарқырамасы туралы аз-кем материалды massaget.kz сайтында жариялағанбыз (сілтеме https://massaget.kz/blogs/16744/). Блогымыз жарияланғаннан соң біршама жұрт сарқыраманы көруге қызығушылық танытқан болатын. Тіпті, материалымыздың өңін өзгертіп, өз аттарынан жариялаушылар да табылған-тын.Қырыққыз сарқырамасына ең жақын Аққұм ауылына былай…

Биылғы маусымда Тұрбатқа жол түсіп, Ысмайыл ата және Ысқақ ата архитектуралық кешендеріне кірудің сәті туды. Ысмайыл ата архитектуралық кешені көпшілікке танымал, ол туралы жұрт біршама біледі. Ал Ысқақ ата сәулет кешені туралы тарихшылар, өлкетанушылар мен бірен-саран туристік гидтер ғана болмаса, былайғы халайық хабарсыз. Сол олқылықты толтыру мақсатында Ысқақ ата архитектуралық кешені және Ысқақ ата әулие туралы massaget.kz сайтында екі блог жариялап едік (сілтеме: https://massaget.kz/blogs/16248/ және https://massaget.kz/blogs/17193/ ). Қазығұрт кенті мен Тұрбат ауылының арасы 17 кмБүгінгі саяхат мақсаты да сол - Ысқақ ата архитектуралық кешенін одан әрі көпшілік арасындағы танымалдығын арттыру және кешеннің басында тұрған мүшкіл мәселесіне тиісті сала мамандарының назарын аударту.Сон…

Бұған дейін «Сайрам-Өгем» ұлттық паркінің Өгем аңғары туралы massaget.kz сайтында кеңірек тоқталып, сипаттаған болатынбыз. Ол жерде ұлттық парктің Өгем аңғарында қалыптастырған 2 туристік соқпағы: Сусіңген және Мақпалкөл көлдеріне арналған туристік соқпақтар туралы мәлімет берілген болатын. Ол туралы қайталап жатпай-ақ, бүгінгі саяхат туралы бірден бастап кетсек. (Аталған мақалаға тікелей сілтеме https://massaget.kz/blogs/17652/)Өгем аңғарына Шымкенттен былай жетесізҒани Назарбек бастаған оңтүстік туризмін насихаттаушы бір топ ерікті 27 шілде күні кештетіп Қырыққыз асуынан асып, Өгем аңғарына ендік. Шопырымыз – тесіктөбелік Шадияр. Ғани да, Шадияр да Өгем аңғарын бес саусағындай білетін орманшы болған кезінде. Шадиярдың астындағы Топайкөк «Ниссан Патрол» тұлпарына мінгескен тобымызды Өгем…

Желменен ән қосып уілдей,

Жағада жайқалған тал, тоғай.

Бөгенсу – сұлудың түріндеу,

Жалт еткен сәтінде қалқатай.

Көрген жан таңдайын қағады,

Тау суын мөп-мөлдір, тұп-тұнық.

Кербез су сылдырай ағады,

Сұлулық мәнісін ұқтырып.

Көңілді шертіп бір тербеді,

Сезіммен ойнайды сылдыры.

Тоса тұр, сұлулық мекені,

Қайтадан келемін бір күні.

Дастарбасы шоқысына саяхатАйғырұшқан жотасыДастарбасы шоқысы мен ондағы ескерткіштер туралы ең алғаш Н.Айтуғановтың «Ақиқат» журналына 2016 жылдың желтоқсан айында жарық көрген «Өмір өткелдері» мақаласынан аз-маз мәлімет алған болатынбыз. Аталған мақалада Дастарбасы ескерткішінде көне түркі жазулары да бар екені айтылады. Осы деректі оқығасын осы жерді көруге құмартып едік. Мақалаға сілтеме http://akikat.kazgazeta.kz/?p=7601 Айғырүшқан жотасы. Кемпіртас.Дастарбасы ескерткіштері туралы екінші бір деректі Ұлттық музейдің «Қасиетті Қазақстан» жобасын насихаттайтын www.qazmap.kz сайтынан жолықтырдық. Бұған дейінгі ойдың түкпірінде жүрген Дастарбасы шоқысы мен ескеткіштерін көру қызығушылығын одан сайын маздата түсті. (Мақалаға тікелей сілтеме http://www.qazmap.kz/article/kompleks-dastarbasy-p…