Шахмат туралы не білу керек?

1. Шахматшылар көзілдірік киген әлсіз жігіттер деген стереотип қайдан келді?

Бұл стереотип кейбір әдебиеттерден және «Шурик» фильмінің кейіпкерлерінің көрінеді. Іс жүзінде кәсіби шахматшылар физикалық жағынан жақсы тәрбиеленеді. Кәсіби деңгейде шахмат дене шынықтыру мен шыдамдылықты талап етеді. Турнирлер 9-10 күн бойы өткізіледі, әр ойын алты сағатқа созылады. Әрбір партияға дайындауы керек, ойнаған ойындардың нәтижелерін талдау керек. Төзімділік болмаса, керемет нәтижелерге қол жеткізу мүмкін емес. Сондықтан көптеген шахматшылар жүзумен немесе қашықтыққа жүгірумен айналысады. Сондықтан стереотип әрдайым шындыққа сәйкес келмейді.

2. Қазір шахматта не болып жатыр, кім бірінші болып табылады?

Қазіргі уақытта әлем чемпионы - өте жас кезінде ең жоғары нәтижеге қол жеткізген норвегиялық шахматшы Магнус Карлсен. Түйсігі, ойда санау, позицияны бағалау мен жоғары жоғарғы деңгейдегі техника, жеңіске жжету үшін қажет дағжылардың барлығы бар. Оны Бобби Фишермен және Анатолий Карповпен салыстырады. Оның айналасында онымен бәсекелесуге тырысып жатқан бірнеше жас шахматшы бар. Олардың барлығы 30 жасқа толмаған. Жетекші шахматшылардың жас кезеңі заманауи шахматта еске түсіру сияқты шеберліктің өте маңызды болғандығымен түсіндіріледі. Шахматшы компьютермен жасалатын көптеген сынақтарды есте сақтауы керек.

3. Компьютерлер кәсіби шахматшылардан гөрі күшті ме?

Біз 2000-жылдардың басынан бері компьютерлердің дамып келе жатқан әсерін көрдік. Компьютерлер секундына бірнеше миллиондаған жүрістерді санайтындығы анықталғаннан кейін, кім мықтырақ ойнайды деген сұрақ туындаған жоқ. Компьютер адамнан позияция санау жағынан алда, ал санауды талап етпейтін ойындарда ғана адамға есе жібереді. Алайда, ондай ойындар көп кездеспейді, оннан біреу деуге болады. Жақында жасанды интеллект шахматтан ең қуатты бағдарламаны қалай жеңіп алғанын көру таң қалдырды. Егер компьютерлік бағдарлама қадамдарды іздеу арқылы ойнаса, жасанды интеллект толықтай өзге алгоритмде жұмыс істейді. Бұл шахматта жаңа деңгей.

4. Ары қарай не болады?

Шахмат келесі 15-20 жылда спорт болудан қалады, бірақ оқу үдерісінде лайықты орын алады. Тренд қазірдің өзінде көрініп тұр. Шахмат - бұл бірқатар елдердегі мектептің пәні, ал 2018 жылдан бастап Ресейде міндетті пәнге айналады және мемлекеттік емтиханға түседі.

5. Қазақстанда шахмат қалай дамып жатыр?

Өте қарқынды. Біздің жас шахматшылар балалар мен мектеп оқушыларының әлем чемпионаттарында: Динара Садуақасова, Жансая Әбдумалик, Жанат Сайын, Бибісара Асаубаева және басқа да спортшылар арасында 30-дан астам медальді жеңіп алды. Біздің әйелдер құрамасы он үздіктің қатарына кіреді. Жаңа жетістіктер әлі алда.

6. Танымал қазақстандықтардан кім шахмат ойнайды?

Көптеген танымал қазақстандықтар өте жақсы әуесқойлық деңгейде ойнайды. Мен Атамекеннің қазіргі басшысы Абылай Мырзахметовты еске аламын. Ол шебері үшін күшті үміткер. 2000 жылдардың басындаол шахмат федерациясының президенті болған кезде біз блиц ойнағанбыз. Уақыт өте келе, біз блицпен тең жағдайда ойнадық. Тағы бір танымал шахмат әуесқойы - Қазақстанның Беларусьтағы қазіргі Елшісі Ермұхамет Ертісбаев. Мен онымен ойнадым, ол бір мезгілде бірнеше рет ойнап жатты. Ойын барысында мен сәл асығыстық асап, екі ладьямды беріп қойдым, солайша ол мені тез жеңді. Бірнеше жыл бұрын Грузияға іссапармен бардым. Ертысбаев мені шахмат ойнауға елшілікке шақырды. Біз көптеген ойындар ойнадық. Ойындар тең дәрежеде өтті.

7. Неге балаларға шахмат ойнап үйрету керек?

Шахмат көптеген дағдыларды шыңдайдыі - есте сақтау қабілетін, логика, концентрация, жалпы ойлау, шығармашылық. Басқа да қасиеттер бар, мысалы, шешім қабылдау. Шахматта сіз өзіңізге жауап бересіз және ойын барысында шешім қабылдайсыз және шектеулі мерзімде. Бұл болашақ басқарушыларға, бизнесмендерге, олардың қызметі бойынша жауапты шешімдер қабылдауына керек дағды. Шахматпен айналысатын студенттер, бірінші кезекте, жаратылыстану және дәл ғылымдар бойынша бірқатар пәндер бойынша академиялық көрсеткіштерін жақсартады. Мен, мысалы, әдебиетпен ешқашан қиындық көрмедім. Мен кітаптарды тез оқыдым, сабақтарда өлеңдерді оқыдым. Бұдан басқа, шахмат арзан, демек, жас ұрпақты тәрбиелеудің экономикалық тиімді құралы. Қымбат стадиондар мен жаттығу алаңдарын салудың қажеті жоқ. Егер біз ауылдық жерлер туралы айтатын болсақ, бюджеттік қаражаттың түсінікті шектеулі болатыны, шахмат бұл жерде қиындықтарға тиімді жауап береді.

8. Шахматта ақша табуға болады ма?

Кәсіби шахматшылар жақсы табыс табады. Ірі турнирлерде жүлде қорлары жүздеген мың доллармен бағаланады, ал әлем чемпионы атағына арналған ойындарда олар бірнеше миллионды құрайды. Екінші сегмент оқу және тәрбиелік үрдістер. Балаларды тәрбиелеу және кәсіби дайындық процесі ата-аналар мен демеушілердің балаларын дамытуға және олардың кәсіби өсуіне инвестиция салуға деген ұмтылысына негізделген.

9. Шахмат ақша үшін ойнайды ма?

Иә, олар шахматқа қызығушылық танытады. Парктер мен клубтардағы шахмат әуесқойлары ойнайды. Бірақ бұл картадағы немесе басқа құмар ойындары сияқты емес. Мен қызықты оқиғаны айта аламын. 2005 жылы Копенгагенде өткен ірі турнирді жеңіп алдым. Турнир аяқталған күннен кейін біз әкеммен жаяу жүргіншілер көшесімен келе жатып, әуесқой шахматышларды көрдік, олар шахмат ойнап жатыр, мен жақындап, қалжындап ойнауға бола ма деп сұраймын. Олар ақшаға ойнаймыз дейді. Бір партия - 20 евро. Мен келісіп, үстелге отырдым, және, әрине, әуесқойды оңай жеңдім. Ол мұқият қарап, сұрады: «Сен қайдансың, жігіт?» Мен Қазақстаннан келгенімді айттым. Және ол былай дейді: «Ал сен Данияның ұлттық құрамасының көшбасшысы Питер Нильсенді кеше кездейсоқ жеңіп шықпадыңыз ба?» Мен жауап беремін: «Ия». Және ол жауап берді: «Онда мен саған 20 евро бермеймін».

Ақпарат көзі