Алматыда «Қазақ әндерінің әкесіне» арналған көрме ашылды
Қазақстан Республикасының Орталық Мемлекеттік музейі Польша Республикасының Бас консулдығы бірлесіп музыка танушы-этнограф, композитор, Қазақстанның халық артисі Александр Затаевичтің 150 жылдығына арналған «Дала әуенінің ізімен» атты көрме ашты.
Қазақстанда Александр Затаевичті «қазақ әнінің әкесі» деп атайды, сондай-ақ қазақтың дәстүрлі музыкасын жазудың іргетасын қалаушы. Оның арқасында Қазақстанда қазақ халқының бай әні мен аспаптық музыкалық мұрасын музыкалық жазуға кірісті.
Оның аты Ертіс пен Оралда, Қарқаралы мен Қызылордада, Бөкей даласында, Орынборға, Жетісудың етегіне дейін кеңінен танымал болды. Халық арасында «адам дауысынан қағазға жазбалар жасап, кейін сол қағазға қарап, музыканы дәл солай қайталайтын» адам туралы аңыздар жүрген.
Оны «Қазақ әндерінің әкесі» деп атады, себебі ол қазақ әндерінің және әуендерінің алғашқы коллекционерлерінің бірі болған. Ол оларды тек жинап қана қоймай, әндер мен әуендерді музыкалық ноталарға айналдырып, фортепианолық музыкаға қосты», - дейді Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік музейі қорларын сақтау департаментінің бастығы Маржан Жунусова.
Оның айтуынша, Александр Затаевич қазақ халқы үшін, қазақтың музыкасы үшін көп нәрсе істеді. Оның ұсынысы бойынша, атақты Әміре Қашаубаев бір кездері Парижге аттанды.
«Дала әуенінің ізімен» көрмесі қала тұрғындары мен қала қонақтары назарына музыкант-этнографтың жеке комплексінен тұратын далалық әуендердің фотоматериалдарын, мақалаларын, шолуларын, жинақтарын, кітаптарын, ескертулерін және музыкалық ноталарын, сондай-ақ оған көмектескен Затаевичтің тілшілерін бейнелейтін портреттер галереясына ұсынады.
Экспозицияда Затаевичтің «Қырғыз халқының 1000 әні» (әуендері мен әуендері), «500 қазақ әні мен күйлері» (әндер мен аспаптық пьесалар), қазақ әндері мен күйлерін жазу кезінде түсірілген фотосурет ерекше орын алады. Көрермендерді 1958 жылғы «А.Затаевич» кітабы, Затаевичтің қызы - Ольга Александровна Ахмет Жұбановқа хаты (1947 ж.), Сондай-ақ академик Ахмет Қуанұлы Жұбановтың Қазақ КСР Ғылым Академиясының Вестнигінде жарық көрген «А.В. Затаевич - қазақ халқының ән-күйінің бірінші жыйнаушысы» мақаласы таң қалдыра алады.
Қазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік музейінің директоры міндетін атқарушы Бейбітқтали Какабаев атап өткендей, Затаевич 2300-ден астам музыкалық фольклорды жазған. Затаевич шығарған «Қазақ халқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 күйі мен әні» (1931) жинақтары ежелгі дәуірден бастап 1930 жылға дейінгі қазақ музыкалық фольклорының антологиясын болып табылады.
«Оның еңбектері алғашқы Абай Құнанбаев, Құрманғазы Сағырбайұлы, Біржан Қожағұлов, Жаяу Мұса Байжанов, Дәулеткерей, Балуан Шолақ, Mухит, Ыбырай, сондай-ақ көрнекті халық әншілер Әміре Қашаубаев, Ғаббас Айтпаев, Қали Байжанова және т.б. сияқты көрнекті халық композиторларының шығармашылығын сипаттамаларын енгізді. Қазақстанның оңтүстік-шығыс және оңтүстік өңірлерінде жазылған музыкалық энциклопедияның үшінші және соңғы шығарылымы жарияланбаған және Орталық ғылыми кітапханада қолжазбаға енгізілген», - деді ол.
Көрменің мақсаты - «Рухани Жаңғыру» мемлекеттік бағдарламасының негізгі ережелерін іске асыру аясында және қазақ халқының ғасырлар бойы ауызша және музыкалық мұрасын зерделеу және тарату, Александр Затаевичтің шығармашылық және музыкалық мұрасын жаңғырту, Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың бағдарламалық мақаласы «Ұлы даланың жеті қырын» таныту болып табылады.
Көрме 2019 жылдың 30 сәуіріне дейін жалғасады.