Екі тарапқа да тиімді ме немесе Қытай басшысы Қазақстанға не үшін келді ?

Дәстүр бойынша мұндай сапарлар өзара тиімді экономикалық, өндірістік келісімшарттар мен жобаларды жасауды көздейді. Оның өзі ұзақ дайындық жағдайында өтеді. Алайда, бұл халықаралық оқиғаға көптеген геосаяси және саяси жайттар себеп болды.

Бұл сапар Украинадағы әскери қақтығыстың шиеленісуіне байланысты Қазақстанның айналасын ғана емес, бүкіл әлемді тұрақсыздық жайлаған жағдайында ұйымдастырылды. Сонымен қатар, осы кезде Қытайдың өзі экономикалық белгісіздіктің күрделі кезеңін бастан кешіріп жатыр. Қытайдағы жылжымайтын мүлік нарығындағы дағдарыстың кесірінен банкроттық пен жұмыссыздық сияқты көптеген келеңсіз жайттар орын алды. Мұндай жағдайға жол берген жеке құрылыс компаниялары мен орталық органдардың әрекетіне халық жаппай наразылық білдіріп жатыр. Осының барлығы қарсылық шараларының артуына әкелгенгі белгілі.

Гонконгтың ең көне басылымдарының бірі ағылшын тілінде шығатын South China Morning Post газеті осындай пікір білдірген. Газеттің ұстанымына сәйкес, бұл оқиға үлкен тосынсый болды. Өйткені Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жазбасы сәл кешігіп түскен. Қазақстанға сапар Астана үшін ғана емес, Бейжің үшін де көптеген ішкі себептерге байланысты қажет болды. Қазақстан үшін бұл жоғары мәртебе және Қытайдың аймақтағы ерекше мүдделерінің көрсеткіші. Сондай-ақ Өзбекстандағы ШЫҰ саммиті алдында Қазақстанға жасағалған бұл сапар ұйымның басқа мүшелеріне, Қазақстанның Қытайдың стратегиялық одақтасы ғана емес, одан маңызды рольге ие екенін паш етті.

Сонымен қатар, энергия тасымалдау бағасының тұрақсыздығы жағдайында ҚХР Қазақстанға бұрын соңды болмаған қызығушылық танытқан. Себебі, біз оларға көрші ел болумен қатар, экономикасының тұрақтылық кепілі болып отырмыз.

ҚХР төрағасы екі жылдық үзілістен кейін басқа мемлекеттерге бармай, бірден Қазақстанды таңдады. Осы жайт та сапарға айрықша сипат беріп, маңыздылыңын арттырды. Сондай-ақ, Қытайдың жоғары лауазымды басшылары онлайн-конференциялар, компьютерлік және де басқа интернет-технологиялар бетпе-бет кездесулер мен келіссөздерді алмастырмайтынына тағы да көз жеткізді. Стратегиялық одақтастар арасында ҚХР имиджін жақсартып, саясатына деген сенімді нығайту нақты іс – ірекеттерді талап етеді. Яғни, шетел басшыларымен байланысты және жеке кездесулерді қажет етеді.

Си Цзиньпиннің Қазақстандағы және ШЫҰ мүшелерімен кездесулері мен келіссөздерінің «жылы» сипат алып, сәтті сәтті өтуі ҚХР көшбасшысы үшін 2022 жылдың қазан айында өтетін ҚКП Бүкілқытайлық съезі алдында пайдалы жарнамаға айналды.

Қазақстан үшін бұл сапардың ең маңызды нәтижесі Си Цзиньпиннің Қытай Қазақстанды «тәуелсіздігін, егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғауда» қолдайтынын және елдің «ішкі ісіне кез - келген күштердің араласуына үзілді-кесілді қарсы» деп айтқаны болды. Бұл сөздер Ресейдің қандай да бір қауіп-қатерлері мен шабуылдарына қарамастан, Украинадағы қақтығысқа қатысты Қазақстанның бейтарап ұстанымын, осы жағдайда ісіне беріктігін нығайтты.

Мақаланың түпнұсқасымен мына жерден танысуға болады:

https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3191573/trip-countdown-communist-party-congress-shows-xi-jinping

Коммунистік партияның съезі қарсаңындағы сапар Си Цзиньпиннің сенімділігін көрсетеді, дейді сарапшылар

* Бақылаушылардың пікірінше, жоғары деңгейдегі мемлекет басшылардың өзара жеке кездесуі - Қытайға әлемнің басқа елдерінен оқшауланбауға көмектеседі.

* Сарапшылардың айтуынша, Төраға Си Цзиньпиннің 16 қазанда басталатын Қытай Коммунистік партиясының 20 - шы съезінің алдында екі жылдан кейін шетелге шығуға уақыт табуы оның өзіне деген сенімділіктің көрінісі.

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі Си Цзиньпиннің Қазақстанға 14 қыркүйекте келетіні туралы дүйсенбіде хабарлады. Бұл хабарландыру Бейжіңнің елдің заң шығарушы билігінің басшысы Ли Чжаншу сол күні Ресейге 11 күндік сапармен барады деген мәлімдемесінен кейін жасалды.

Бұл халықаралық сапардың екеуі де Си 2020 жылдың қаңтарында Мьянмаға барғаннан кейін жеті адамнан тұратын Саяси Бюроның тұрақты комитетінің барлық мүшелері үшін бірінші сапар болды. Хабарландырулар Бейжің көптен күткен 20-шы Ұлттық конгрестің өтетін күнін жариялағаннан кейін бірнеше күн өткен соң жасалды. 16 қазанда басталатын осы конгресс кезінде Си үшінші мерзімге партия көшбасшысы ретінде мандат алады деп күтілуде, өйткені жоғары лауазымды тұлғалардың жаңа құрамы енгізілді.

Тайхэ институтының аға ғылыми қызметкері және Цинхуа университетінің Ұлттық стратегиялық зерттеулер институтының аға ғылыми зерттеушісі Си Маосунның пікірінше, Си Цзиньпиннің Қазақстанға сапары жергілікті және халықаралық аудиторияның сенімін оятады. "Үй аудиториясы үшін Сидің Қазақстанға сапары оның негізгі партияның съезі қарсаңында Қытайдың тұрақтылығына, әсіресе ел экономикасы ковид індетінің жаңа толқынымен байланысты қиындықтарға тап болып жатқан кезде сондай-ақ, тұрғындар арасында алаңдаушылық артып келе жатқандығына сенімді екенін көрсетеді".

«Саяси тұрақтылыққа қол жеткізілді, бұл Қытайдағы ең маңызды нәрсе». Бірақ ел үкіметі шетелге бірқатар сапарларға шығуға рұқсат бергенімен, Қытай Covid-19 індетінің кейінгі толқыны кезінде де ондаған миллион халықты сыртқа шығармады. Қатаң оқшаулау саясаты экономикаға ауыр зиянын тигізіп, тұрғындардың наразылығын тудырғаны белігілі. «Бұл нөлдік Covid саясаты өзгереді дегенді білдірмейді, өйткені бұл Қытайдың денсаулық сақтау жүйесін құлдырауға әкеледі. Сондықтан, аса қауіп төндіріп отырған хаосқа жол бермеу керек », - деді Се. Барлық жоғары лауазымды партия шенеуніктері Си Цзиньпинді барған сайын даулы сыртқы ортада Қытайды ұлы әлемдік державаға айналдыра алатын ұзақ мерзімді көреген көшбасшы ретінде мадақтады. Мемлекеттік Бұқаралық Ақпарат Құралдары оны жарыса жариялады. Ал, Қытайдың телеарналары прайм-тайм уақытында соңғы онжылдықтағы Си басшылығымен жеткен жетістіктер туралы бағдарламалар арнады.

Ринодағы Невада университетінің саясаттану кафедрасының ассистенті Пу Сяоюдің айтуынша, Си Цзиньпиннің пандемия басталғаннан бергі алғашқы халықаралық сапары Үкіметтің коронавирусқа қарсы саясатындағы жедел өзгерістерді білдірмеуі мүмкін. Бірақ бұл Сидің "ішкі жағдайды басқаратынына сенімді"екенін көрсетеді.

Оның айтуынша, бұл Бейжіңнің халықаралық проблемалар жағдайында жеке дипломатияның шұғыл қажеттілігін мойындағанын көрсетеді. "Осы сәттен бастап Қытайдың жоғары дәрежелі көшбасшылары шетелге шыға бастайды. Өйткені олар бұдан былай Қытайдың басқа елдерден оқшаулануын қаламаса, әсіресе Батыс және басқа Азия елдерінің барлық көшбасшылары қазірдің өзінде сыртқа шығып, қол алысып жатқан кезде жоғары деңгейдегі ресми сапарлар мен кездесулердің қажет екенін түсінді". - деді Пу. «Екі жыл бойы бейнебайланыс арқылы жоғары деңгейдегі дипломатия жасау ұзақ мерзімді шешім бола алмайды».

Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) саммитіне қатысу үшін Өзбекстанға барар алдында Си Цзиньпиннің Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен жеке кездесуі осы жеке кездесуі осы ұмтылыстың жарқын көрінісі. ШЫҰ саммиті кезінде Қытай көшбасшысының Ресей президенті Владимир Путинмен жеке кездесуі өтті. Бұл олардың Бейжіңдегі қысқы Олимпиада қарсаңында «шексіз мерзімдегі» серіктестік жариялағаннан кейінгі және Украинада соғыс басталғаннан бергі алғашқы кездесуі болды.

Си Маосон оған қоса, араға екі жыл салып жасалған алғашқы ресми сапарда Си Цзиньпиннің Орталық Азияны таңдауы ШЫҰ-ны «АҚШ пен оның одақтастарының геосаяси қысымына қарсы тұру және Қытайға болашақта энергия жеткізуді қамтамасыз ету үшін ең маңызды платформа» ретінде қарастыратынын көрсететінін атап өтті.

Оның айтуынша, Қытай үшін ШЫҰ саммитінің сәтті өтуін қамтамасыз ету өте маңызды. Себебі ол халықаралық ұйымдардың басқа моделін білдіреді, оның мүшелері діні, идеологиясы және даму жағдайы әртүрлі, олар "демократияның бір моделіне негізделген Батыс альянстарынан мүлдем басқа."

Қытай, Ресей, Үндістан, Қазақстан, Қырғызстан, Пәкістан, Тәжікстан және Өзбекстан ШЫҰ-ның толыққанды мүшелері болып табылады. Басқа бірнеше ел форумға қосылу процесін жүргізіп жатыр немесе қазіргі уақытта диалог бойынша серіктес ретінде саналады.

Сингапур Ұлттық университетінің Ли Куан Ю атындағы мемлекеттік саясат мектебінің доценті Альфред Ву Си Цзиньпин ШЫҰ-ның саммитін партия съезі қарсаңында өз ұстанымын одан әрі нығайту үшін трофей ретінде пайдалануға дайын екенін айтты. Яғни, Си жетістіктерін жаһандық деңгейде мойындау, әсіресе оның «Белдеу және жол» бастамасының 10 жылдығына орай, жақсы жарнама екені сөзсіз. Бұл оның мәртебесін одан әрі арттыра түсетініне дау жоқ».