Амандык Амирхамзин

Негізі "шала" тек "шала қазақ" деген атаумен біздің жұртқа ғана емес, сонымен қатар, Бұқар еврейлеріне қатысты екенін айтуымыз керек. Мысалы, Электрондық еврей энцикопедиясына қарасақ, шала ұғымы тәжік тілінде жартылай, толық емес деген мағына береді екен. Шала деп мысалы, Орта Азияның Ходжент, Самарқанд, Қаттақорған, Хиуа, Марғұлан, Шахрисябз, Бұқара және т.б. қалаларында тұрған, кейін ислам дінін қабылдаса да оқшаулау өмір сүрген жаңа мұсылман-еврейлерге қатысты айтады. Олардың саны мәселен, 1832 жылы Бұқарада 300 отбасыны құрағанан көреміз, ал, 1864-1884 жылдары 2500 адам болған. Дегенмен, ассимиляциялық әсерден байқағанымыздай, еврей шалалары кейін тәжік не өзбек халқының құрамына сіңіскен (тілдері еврей-тәжік тілі), дегенмен, 1989 жылы бірнеше шала отбасының Израильге қоныс аударғаны…

Қарқаралы - тәуелсіздік бесігі!Қарқаралыға бір емес, бірнеше рет арнайы сапар шеккен едім. Табиғаты керемет және талай ұлы тұлғалар шыққан мекен.Бұл ретте, Қарқаралыға қатысты, оның туризмі мен тарихы жөнінде өз ойымда бөлісе отырайын.Қарқаралы есімізге түскенде әрине біріншіден Мәди Бәпиұлының атақты "Атыңнан айналайын, Қарқаралы,Сенен бұлт менен қайғы тарқамады.Сайыңнан саяқ құрлы сая таппай,Мен Мәди қуғын көрген Арқадағы, - деген өлең жолдары ойға оралады.Шынында бұл бір табиғаттың керемет құбылысы ғой, Сарыарқадағы құдайдың жасап қойған кереметі ол!Мәди туған өлкеде Қасым ақын да өмірге келіп:«Уа, дариға, алтын бесік – туған жер,Қадірінді келсем білмей, кеше гөр.Жата алмас ем топырағында тебіренбей,Ақын болмай, тасың болсам мен егер, - деп толғануы да тегін емес.Мәди мен Қасымнан өзге…

Қорғалжын - хандар мекені!Осы уақытқа дейін бас қалада тұрсам да Қорғалжын туралы көп білмейді екенмін.Бірақ, астанамыздан 130 шақырымдағы Қорғалжын кентінің пайда болуын Кеңес кезеңіне жатады десек те, мен сияқты тарихтан хабары бар адамдар біраз жайтты бағамдайды!Бірінші, кентке кіре берістегі трассадан 1-2 шақырым қашықтықтағы Бытығай кешені. Оны көрген кезде менде екі ассоциация болды. Ол - кешен ғана емес, қала жұртының орны екенін анық сездім және Түркістан облысындағы Созақ кентіндегі Созақ қаласының орнын еске түсіреді екен. Созақ пен Бытығайдың тағдыры ұқсас па дедім, екеуі де әлі бағаланбай отыр, дегенмен, қазақ тарихында алатын орындары ерекше. Жалпы, біз Бытығай туралы айтқанда Бозоқ, Жұмай қала жұрттарымен шамалас, бір өңірде орналасқандығы туралы айтуымыз керек. Ал, нақты Бы…

Әкемнің бала күннен бірге оқыған жолдасы бар - аты-жөні Нұрханов Сейітбек, Өзі ғылым жолына түскен, кезінде мажарлар (венгрлер) мен қазақтардың арасындағы туыстық туралы жазған адамдардың бірі, алғаш рет біздің елге Кеңес дәуірінде сол кісі арқылы мадиялар келген болатын. Әкеммен бірге мектепте қатар оқыған, кейін әкем ауылдағы жеті жылдық мектепті тәмамдаған соң, экстернмен тапсырып Торғайдағы Иванов мектебін орысша бітіреді. Таң қалам, білімнің қадірін қатты түсінген ғой, өз бетімен оқып, орысша үйреніп қана қоймай аталған мектепті аяқтаған соң Меңдіғардағы педагогикалық училищеге түседі. Біздің "ішкі жақ" деп аталатын өңірде (Қостанай жағын айтамын) оған түсу және аяқтау Университет білімін алумен парапар. Медіғараның білімінің жоғары болатын себебі - онда кезіндегі Расулия, Ғалия сияқ…

Если посмотреть на карту Казахстана, то можно увидеть, что большинство наших городов расположены вдоль границы, а вот в центре страны из двадцати крупнейших городов страны можно увидеть такие города, как Нур-Султан, Караганда, Темиртау и Кокшетау, Жезказган. Сейчас мы имеем три города миллионника (Нур-Султан, Алматы и Шымкент), и два полумиллионных города – Караганда и Актобе.Но, анализируя расцвет и падение Казахстанских городов, можно получить массу интересных данных. Например, если в Аркалыке (когда-то центр Тургайской области) насчитывалось 62 тысяч населения, то сейчас этот город имеет всего 25 000 человек (правда с аулами бывшего Аркалыкского района 41 000 человек), а Шымкент, бывший областным центром ранее, сейчас стал третьим городом по численности в республике. Такая же ситуация…

Корея түбегімен ата-бабаларымыз Түркі қағанаты кезінде байланыс жасапты. Кейбіреулер кәріс пен керейді байланыстарыды, жай ұқсастық деп санаймын. Дегенмен, кәріс тілі түркі тілдері сияқты Алтай тобына жатады.Ал, негізгі тақырып, Оңтүстік Корея Президенттерінің тағдыры туралы. Бір қызығы Президент лауазымы кәрістер үшін ең қауіпті мамандық (лауазым) екен.Мысалы, алғашқы кәріс Президенті Ли Сын Ман өз бас пайдасы үшін «коммунистерді тұқырту» деген желеумен қарсыластарын қудалауда қарсы пайдаланды. Және ол Президент лауазымында қалу үшін заңға түзетулер енгізуді ұсынған. Сөйтіп, 84 жасар Ли Сын Ман төртінші рет Президент сайлауында 100 проценттік жеңіске жетеді.Дегенмен, оның 4 реттік басшылығына тойған халық сайлаудағы кезекті «жеңісіне» қарсы шығып, және оның аяғы көтеріліске ұласып, ақыры…

Кейде тарихтың тегершігі кері айналып, кешегі батыр бабамыздың ұрпағы өзге жұртқа сіңісіп кеткені өтірік емес, және ең жаманы ертеңгі күні солар бұрынғы қандастарына қасқырша шабатыны тағы бар.Мысалы, Ресейдегі талай түркі тектес фамилияларды қарасаң, Ұлы Даладан шыққанын көреміз, дегенмен, өзгеге сіңіскен соң соларға қызмет етеді.Алысқа бармай-ақ, кешегі ұлт көшбасшысы Әлиханның ұрпағы кім? Не болмаса, Тевкелев деген тексіз түркі баласы – өз бауыры башқұрттарды қан қақсатып еді-ау....Менің алдағы уақытта саяхат жасайтын өлкелерді алдын ала зертейтін, көретін жерімді қарап, жоспар жасайтыным бар. Көңіл Қырым, одан әрі Украина, Бессарабия (Молдова) жеріне түсіп жүр. Оның үстіне, кешегі «ағасымен» украиндардың «қарым-қатынасы» да қызығушылығымды арттыра түскендей.Қырым жұрты әуелден бізге т…

Бас қаладан трасса бойымен Қарағанды шаһарына қарай жолға шықсаңыз, жолда «Минги-Тау» деген кешеннен өтесіз. Студент кезімде бұл не қылған «Минги-Тау» деп ізденіп көріп едім, жалпы, қызығушылық деген нәрсе адам баласына тән жайт қой, кейін оның қарашай халқының атамекеніндегі таудың атауы екенін білдім. Сонымен, бүгінгі тақырып, қарашай ағайындар туралы болмақ. Қарашай бауырлар Солтүстік Кавказда өмір сүреді, Қап тауының қапталында олардан өзге түркі жұртына құмықтар, қарашайлар, балқарлар, ноғайлар, әзербайжандар (оңтүстік Дағыстанда), кейбір деректерде табасарандар (күмәнділеу, дегенмен сөздік қорының 50 проценті түркі сөздері) да жатады. Солтүстік Кавказдағы түркілердің жалпы саны 1 млн. адамнан асады. Енді, қарашайларға кеңірек тоқтала кетсек. Қарашайлардың саны шамамен ширек миллион,…

Торгайская степь для большинства казахстанцев является терра инкогнита.Хотя, этот регион можно назвать одним из интеллектуальных центров казахского народа, чего стоят такие уроженцы Торгая - Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Кейкі батыр и т.д.Природа этой земли также разнообразная.Сегодня, я хочу рассказать о чуде в Торгайской степи – о соленом озере Қаратұз.Қаратұз или по другому Айғожа Қаратұзы расположен на территории Жангельдинского района Костанайской области недалеко от аулов имени Ахмета Байтұрсынұлы и Ақкөл (примерно 22 км.). Площадь озера – 9,7 кв.км. Согласно исследованиям запас соли составляет около 40 млн. тонн. Качество соли высокое, используется также в лечебных целях. До 2007 года здесь добывалась соль в промышленных масштабах.Поговривают, что в 19 веке соль из Торгайс…

О комплексе Ысқақ Баб и городище Баба Ата (Баладж)!Каждый турист, приехавший в Туркестан, обычно посещает мавзолей Ходжа Ахмеда Яссави, мавзолей Арыстан Баб, остатки городищ – Сауран, Отырар и т.д. Но, многие не знают, что дальше, на севере области - в Созакском районе есть много интересных объектов. Кстати, Созакский район занимает 35 процентов всего территории Туркестанской области.И соответственно на территории Созакского района расположено также много исторических и природных объектов:1. Самая высокая точка горы на территории Созакского района – это Бессаз (Мыңжылқы), высота 2176 метров от уровня моря.2. По территории района протекает река Арпа, где расположены знаменитые Арпаозенские петроглифы.3. Село Созак расположен на месте древнего города Созак, вернее городища Созак. Созак был…