Амандык Амирхамзин

Балқаш көлі мен қаласына, Бектау Ата тауларына барып келгенімді өткенде жазған едім, енді, көргендерім мен ойға түйгендерімді қағазға түсіруді жөн көрдім.Сонымен, Балқаш менің өмірімдегі үшінші қала десем артық айтқандық емес. Ауылдан көшіп келген соң Арқалықта тұрдым, одан соң Қарағандыда оқыдым, шамалы уақыт Балқашта тұрдым, кейін, Астанаға біржола қоныс аудардым. Сондықтан, жалпы, шаһарды бұрыннан білетін едім және менің есімде экологиясы бұзылған, кей күндері тіпті демалу мүмкін емес қала ретінде сақталыпты. Дегенмен, жалпы, еліміздің белгілі қалаларының бірі.Балқаш қаласы Қарағанды облысының Қарағанды мен Теміртаудан кейінгі үшінші үлкен қаласы. Халқының саны шамамен 80 000 адам. Оның шамамен 72-75 проценті жергілікті халық. Бір қызығы, Балқаш қаласына оған алыс-жақын Қоңырат (Балқаш…

О заманда естек жұртын алауыздық билеген уақыт еді, кімнің шоқпары мықты соның сөзі жүріп тұрды. Дегенмен, ел іші болған соң, естіні де тыңдайтын заман еді. Сондай жандардың бірі Бәндәбике туралы деректерді көзім шалған соң мағұлмат бере кетуді жөн көрдім. Кезінде көршілес екі халық - башқұрт пен қазақтың арасына жаугершілік орнап, талай қан төгіледі. Сондай бір жорық кезінде Бәндәбике қазақ қосынының алдынан шығып, шайқас болған жағдайда екі жақтан қаншама жас өлім құшып, боздақтарын іздеп қаншама башқұрт-қазақ аналары жасын төгетінін айтады. Қазақ сарбаздарының басшысы көпті көрген, ақылды адам болса керек, соғысты тоқтатуға бұйрық береді. Сөйтіп, қос тарап Бәндәбикенің арқасында мәмілеге келіп, боз торғай жұмыртқалаған заман орнапты. Бәндәбикенің құрметіне қазақ пен башқұрттың шешендер…

Еріктің балалық шағы Торғай даласында өтті, қалаға көшіп келгенге дейін қанша уақыт болса да туған жерін аңсайды да тұрады. Бірақ, кім шынында туған жерін өз еркімен тастап кетеді дейсіз? Тұрмыс тауқыметі оны да басқа жерлестері сияқты ауылынан кетуге мәжбүр етті. Көңілге медет ететіні жылына бір рет ауылына барып, туған жерінде аунап-қунап қайтады.Әріден бастайық, Ерік жас күнінен ілім-білімге жақын болды, әке-шешесі оның жоғары білім алуына жағдай жасады. Жалпы, сол уақыттағы үлкендер балаларының оқуға түскенін, білім алғанын қалайтын еді. Мектеп бітірген соң жұрт қатарлы қалаға кетті, қала болғанда Торғай өңірінің жастары Қостанай мен Целиноградқа (Ақмолаға) кетер еді, берісі Арқалық түсінікті, бірақ, ол отбасындағы педагогтар дәстүрін жалғастырғысы келмеді, кішкентайынан қозы-лақ арас…

Сәуле үйдің кенже қызы, Өскеменде туған, отбасында бір ұл және екі қыз. Осында мектеп бітірді, кейін оқуға түсті. Ағасының дімкәстігі бар еді, ал, жалғыз апасы ерте тұрмысқа шығып, әуелден бөлек кетті. Кәрі әке мен анасын асырау оның міндеті болып қалды. Университет бітірген соң, мамандығы бойынша жұмыс істеп көрді, бірақ мандымады. Жалақысы аз және жоғары оқу орнын бітірген қызды кім бірден жақсы жұмысқа ала қойсын? Ата-анасы: «қызым жұмыс істемей-ақ қой, бақытты болуыңды ойла» деді. Дегенмен, кәрі әке-шешісіне ол жәрдемдеспегенде кім қарайды? Қысқаша айтқанда, 3 кісіні асырау бір өзінің мойнына жүктелді.Сөйтіп жүргенде құрбылас досы Самалды кездейсоқ кездестіріп қалды. Университетте бірге оқыған еді, кейін көрінбей кеткен. Самал сол кезден бері ой үстінде жүретін, дегенмен, ақжарқын, кі…

Біздің арғы аталарымыз Ыбырай Алтынсариннің «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесіне арқау болған Сейітқұлмен бірге Хиуа ханынан қысымшылық көріп, Сейітқұлмен бірге 40 үйлі егінші кедейімен, Сейітқұлдың бастауымен Торғайға, одан әрі Қабырға өзенінің бір құйылысына – қазіргі Көкалат кеңшарының «Қорған тамы» деген жерден қоныс тиіпті. Сейітқұл Түркістанда көргенін істеп, келген бетте бидай, тары өсіріп, аяқ егін салып, шығырмен су шығарыпты.Біз сол Торы Қыпшақтың ішінде Қара деп аталатын руынанбыз.Қарадан: Мәзберлі, Көшкінші туады, енді Көшкіншіден 6 бала туады. Олар: Көшімқұл, Көшімбет, Тәңірқұл, Сырымбет, Құрманәлі, Құрмантай. Енді Сырымбеттен 4 бала, олар: Асан, Сегіз, Күшік, Түгел деген балалар, енді осының ішінде біздің атамыз Сегізден 8 бала туады. Сырымбеттің үлкен ұлы Бөрлібайдан біздің атамыз…

Ұмытып барады екенмін ғой, Форум аясындағы сессия жұмысы аяқталған соң Кешкі гала ас берілген болатын. Алматы облысы әкімдігі бұл шараны да жақсы ұйымдастырыпты. Кешкі асымыз концерт дерсіз, жақсы ән мен күй тыңдап, рухани байып қалдық. 17 елден келген шетелдік қонақтар қазақ музыкасының сарынына елтіп, еріксіз ортаға шығыр, арты би алаңына айналып кетті.Табиғаттан ерекше қуат алған және Форум жұмысын аяқтаған біз жағажайдағы қонақ үйіміз ауласында тағы да поэзия кешін өткізіп, түнгі үшке дейін мәре-сәре болдық. Ал, таңғы бесте тұрып, Әуе шарлары шоуы қайдасың деп жиылып алып қала сыртына шығып кеттік. Әуе шарларының идеясы әрине, Каппадокиядағы шоуды елестетеді, тек біз барған кезде ауа-райына байланысты аспанға ұшу болмай қалды. Сөйтіп, қонақ үйге қайтып келген соң автобуспен Алматыға ж…

Алғашқы күні жеттік, қызықтадық, екінші күні табиғат аясына шықтық, ал, үшінші күніміз таңнан кешке дейін сессияларға бөлінген Форумның жұмысына арналды.Таңғы асымызды (және түскі асымызды) Алматы облысының әкімдігінде іштік, қызметкерлері аң-таң, біріншіден, бір дегенде әкімшілік ғимаратында 200 журналист жүр, және оның айқын басым бөлігі қазақ тілді журналистер. Ал, мені таң қалдырғаны әкімдік ғимараты болды. Осыған дейін әкімдік ғимаратының казино ғимараты болғанын оқығаным бар, дегенмен, көзбен көрген басқаша әсер қалдырады екен.Сонымен, І Халықаралық туризм және медиа форумы аясында Қазақстандағы туризм, медиа, PR, синтетикалық медиа тақырыбында семинар-тренинг өтті. Шараның ашылу салтанатына ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дархан Қыдырәлі, Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғ…

Талғар қаласындағы бірнеше қонақ үйден шыққан біздер – Форум қонақтары таңғы асымызды ішкен соң, 7 үлкенді-кішілі автобустарға отырып, жолға шықтық. Бұл күніміз Алматы облысының көрікті жерлерін аралаудан басталды. Әрине, Көлсай мен Шарын шатқалында бұрын да болғанмын. Сапардан бұрын шараны кімдер ұйымдастырып отырғанын айта кетейін, бірінші, жоғарыда айтылған, Түркітілдес журналистер қоры, екінші, орталық мемлекеттік органдар – Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт, Ақпарат және қоғамдық даму, сондай-ақ, «Қазақ туризм» ұлттық компаниясы және жергілікті атқарушы орган – Алматы облысының әкімшілігі, сонымен бірге, демеушілер туралы да айта кету ләзім. Бірден айтайын 200 адамды басқару, оларға қызмет көрсету және алып жүру, орналастыру оңай шаруа болмаса керек, былтыр ғана ашылған о…

Белгілі тарихшы, мәдениет саласында табысты қызмет етіп жүрген қарындасымыз Мәдина Сабырдың Фейсбук парақшасынан І Халықаралық медиа және туризм форумы туралы ақпаратты оқып қалдым. Және ол шара Түркітілдес журналистер қорының ұйымдастыруымен өтеді екен. Біріншіден, мамандығым тарихшы және саяси-әлеуметтік пәндер оқытушысы болғандықтан түркі тілдес халықтар тарихы мен үшін қызықты тақырып, ол жөнінде әрқашан қалам тербеп жүремін. Тіпті, Украина майданы туралы жазсам да сол елдегі жер-су атауларынан аттап өте алмаймын. Ал, журналистикаға қатысты айтатын болсақ, біздің http://tobyl-torgai.kz/ атты өз сайтымыз бар, сонымен қатар, аталған бұқаралық ақпарат құралының Атқарушы директоры ретінде форум тақыбыры да менің қызығушылығымды тудырды. Ал, ең бастысы, туризм саласының сарапшысы, авторлық…

Жалпы, біз қазақ болған соң өз салт-дәстүріміз бар халықпыз және реті келсе мысалы, Алаш баласы ретінде мен де ұстануға тырысамын. Мәселен, бізді де тойға жиі шақырады, дегенмен, кейде әртүрлі себептермен (жолда, саяхатта, іссапарда, өзге елде болумен және т.б) байланысты келе алмауым мүмкін. Ал, қазалы үйге міндетті түрде кіріп шығуға тырысамын.«Той десе қу бас домалайды» демекші, тойды кейбір ағайындар даттайды, өзгесі мақтайды. Меніңше, пандемиядан кейін тойға қатысушылар саны азайған сыңайлы (мәселен, 250-350 адам қатысқан тойларды көріп едім, қазір екі жүздің ар жақ, бер жағы). Даттаушылар бекерге «мал шашпақ» дейді, меніңше, тойдың өз функциясы бар. Ол, туыс-туғанның, ағайынның, көптен көріспеген жора-жолдастың басын қосады. Осындай той-томалақта бір-бірін көптен көрмеген, әсіресе ж…